Op 11 juli 1995, vandaag 22 jaar geleden, viel het Bosnische stadje Srebrenica (toen een enclave beschermd door de Nederlandse Dutchbat militairen) in handen van Servische troepen van Radko Mladic omdat het Nederlandse Dutchbat de enclave niet kon en wilde beschermen. Recent stelde het Hof dat Nederland mede-aansprakelijk is voor de doden in Srebrenica. Wat een vrijhaven had moeten zijn voor de Moslims beschermd door Nederlandse VN-militairen, werd een verschrikking. In ongeveer een week tijd werden 8372 mannen en jongens gedood. De vrouwen en jonge meiden wachtten een ander lot: seksueel geweld, inclusief verkrachting.

FWS-87 was in seventh grade and a virgin when it began. In court, she couldn’t remember how many times she was assaulted during eight months of torture, gang rape and enslavement.

FWS-50 was assaulted by a Serb soldier armed with a hunting knife. He threatened to slash her skin in the shape of a crucifix if the Muslim woman refused to have sex.

FWS-105 said the drunken men did “whatever they wanted” to her. One bit her neck until she was covered with blood.

FWS-95 wept so loudly in court that her sobs were audible through the prosecutor’s microphone across the room. But she refused to let the proceedings be adjourned.

In het bijzonder het Servische leger en Servische paramilitaire milities gebruikten in Bosnië geweld tegen Bosnische en Bosnisch-Kroatische vrouwen, maar onderzoek laat vrij goed zien dat alle strijdende facties zich hieraan schuldig maakten. In totaal zou het gaan om 30.000 tot 50.000 vrouwen die het slachtoffer werden van verkrachting als oorlogswapen (en dat varieert dan van groepsverkrachtingen, ontvoeringen, gevangenschap in verkrachtingskampen, gedwongen prostitutie, gedwongen zwangerschap, seksuele martelingen en verminkingen).

Lees en beluister de huiveringwekkende verhalen van de Bosnische vrouwen zelf in onder andere de Foca Zaak.

 

Verkrachting als oorlogswapen
Het moge helder zijn dat deze verkrachtingen vaak ook eindigden met de dood van het slachtoffer. Er is lang discussie geweest of dergelijke massaverkrachtingen nu wel of geen oorlogsmisdaad zijn, maar die discussie lijkt toch wel over. Waar in Neurenberg verkrachtingen niet werden erkend als oorlogsmisdaad, veranderde dit met de genocide in Rwanda en de oorlog in Bosnië.

Dergelijke verkrachtingen zijn vaak een middel om de vijand te vernederen (veel vrouwen werden ook verkracht voor de ogen van hun kinderen en echtgenoten die gedwongen toekeken en mannen konden gedwongen worden om onder dwang handelingen te verrichten met mannelijke en vrouwelijke familieleden), om angst op te wekken (en zo te zorgen voor de vlucht van complete families), als middel om informatie te verkrijgen, als onderdeel van plunderingen en brandstichtingen bij veroveringen. Voor de daders speelde ook nog mee dat het ging om het tonen van mannelijkheid aan zijn kameraden.

Seksueel geweld, de natie en vrouwen
De strijd over hoe deze massaverkrachtingen geïnterpreteerd moesten worden, is een belangrijke strijd geweest. Het ging erom wat de plaats van de vrouw was in de verbeelding van de natie, van de eigen gemeenschap en die van de Ander en tegelijkertijd ging het om de individuele rechten van de vrouw. En tegelijkertijd ging het ook om het raciaal-religieuze karakter van de Bosnische en Servische natie.
De verkrachtingen van de Bosnische moslimvrouwen was onderdeel van een systematische campagne die erop gericht was de gehele Bosnische natie te vernederen en te ontmenselijken door deze als zwak, inferieur en vrouwelijk voor te stellen en daarmee zichzelf als sterk, superieur en mannelijk. Maar zijn de massale verkrachtingen excessen van losgeslagen individuen, zijn ze een typisch onderdeel van oorlogen in het algemeen of is er hier ook sprake van een specifieke Bosnische genocidale dimensie? Deze discussies en de strijd van de vrouwen duurt nog voort.

Stille heldinnen
Voor de vrouwen duurde die strijd nog voort lang nadat de oorlog was afgelopen. Velen keerden zich naar gezaghebbende figuren binnen de islamitische gemeenschappen en er is, niet onterecht, veel aandacht geweest voor de positieve insteek van Bosnische imams en de pogingen tot empowerment. Al voorafgaand aan Srebrenica vroeg Islamic Relief aandacht voor de verkrachte vrouwen.

Maar er is ook, ook niet onterecht, veel kritiek geweest. Deze pogingen van de imams tot empowerment en het vragen van aandacht voor de vrouwen waren belangrijk, maar ook vooral symbolisch: concrete, materiële hulp was er nauwelijks. Niet voor de vrouwen en ook amper voor de kinderen die het resultaat waren van de verkrachtingen. In verschillende lokale gemeenschappen bleven de vrouwen geïsoleerd (vanwege de verkrachtingen), het was moeilijk voor vrouwen zelf hier openlijk over te spreken en velen ervaarden onverschilligheid of zelfs druk om niet te spreken. Velen voelden zich ook niet veilig genoeg om de daders aan te klagen. De getuigenissen bij onder andere het Srebrenica tribunaal hebben mogelijk daar enige verandering in aangebracht.

Etnische zuiveringen: moord en verkrachting
De Britse organisatie Srebrenica.org.uk vraagt nu, nogmaals, aandacht voor de relatie tussen seksistisch en raciaal geweld in een oorlog:
Breaking the Silence: Gender and Genocide –

It is impossible to speak of Srebrenica without referring to the fact that within the space of a week in July 1995, 8372 mostly Muslim men and boys were murdered by Bosnian Serb forces in an act of genocide. When we talk about “ethnic cleansing” in Bosnia and how people were targeted for acts of violence, we usually think about their Bosnian Muslim identity. However, there was another, hidden, dimension to this selection – the gender of the victims.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>