Pseudo-wetenschappen
January 27th, 2005Hoogleraar milieueconomie van de Vrij Universiteit, Jeroen van den Bergh, heeft een frontale aanval op de theologie geopend in een opiniestuk in de Ad Valvas (13 januari 2005), het huisblad van de VU. Hij reageert hierin op een eerder stuk van de godsdienstfilosoof Wessel Stoker, ook aan de VU werkzaam.
Volgens JvdB hanteert de theologie “centrale begrippen die ongedefinieerd en onmeetbaar zijn.” Voor ongelovigen en wetenschappers is het “onverteerbaar dat dit soort pseudo-wetenschap anno 2005 onderdeel maakt van de universiteit.” JvdB’s tirade gaat nog een tijdje door met dergelijke boude stellingen: religies zouden gelovigen “jarenlang indoctrineren” en vooral “arme en ongeletterde mensen” worden makkelijk overtuigd van de religieuze “sprookjes en onwaarheden”.
Persoonlijk vind ik de opmerkingen van JvdB stuitend, en dan niet in de eerste plaats om zijn opmerkingen over de theologie. Ik ben ondertussen wel gewend aan sterke antipathiën van sommige wetenschappers tegenover alles wat religieus lijkt. Als onderzoeker van religie merk ik dat sommige wetenschappers zelfs de wetenschappelijke studie naar religie ongepast en uit de tijd vinden. De opmerkingen van JvdB hebben voor mij dus een hoog “been there, seen that”-gehalte.
Wat ik echter ronduit stuitend vind is de denigrerende wijze waarop hij over “arme en ongeletterde mensen” spreekt, die “vrij gemakkelijk te overtuigen zijn” van “sprookjes en onwaarheden”. Op een of andere manier verwacht ik van iemand die zo goed is zich met milieu vraagstukken bezig te houden en zich erop beroemd Verlicht te zijn, toch een wat genuanceerdere visie op mensen heeft. Een visie waarin de gedachte arm = dom terzijde geschoven wordt als een ‘ongedefinieerde’ en ‘onmeetbare drogreden’ die anno 2005 niet thuishoort op een kritische universiteit.
Een top van 5 wetenschappen die volgens de definitie van JvdB ook niet op de universiteit thuishoren:
- Biologie
- Rodney Stark, een gerenommeerd historicus en socioloog noemt de evolutietheorie een “arrogant occultism”. Ondanks dat veel van de aannames van deze theorie zeer onwaarschijnlijk zijn en op enkele cruciale punten na een eeuw onderzoek nog steeds onbewezen, durven verschillende gerespecteerde topbiologen te beweren dat de evolutietheorie niet meer een theorie is maar een “feit”. Andere wetenschappers, waaronder bijvoorbeeld de emeritus hoogleraar Theoretische Natuurkunde Van den Beukel, hebben vergelijkbare kritiek. JvdB is overigens zelf ook een aanhanger van dit onbewijsbare occultisme. In zijn stuk stelt hij dat het mensen die de theorie afwijzen hun academische bul nooit zouden mogen ontvangen.
- Wiskunde
- Tja, wiskunde is natuurlijk qualitate qua onmeetbaar en op fundamenteel niveau onbewijsbaar. Sterker nog, wiskundigen erkennen zelfs dat ze hun werk baseren op onbewijsbare axioma’s! Op zijn best een hulpwetenschap, dus.
- Filosofie
- Wat voor theologie geldt, is natuurlijk in versterkte mate van toepassing op filosofie. Want waar theologen zich over het algemeen nog ergens op baseren (de christelijke traditie), kunnen filosofen — zo weet iedereen — alles beweren, als het maar ingewikkeld klinkt. Dat wordt wel bewezen met het volgende citaat van een onder filosofen zeer gerespecteerd denker, Martin Heidegger: “Understanding of Being is itself a definite characteristic of Dasein’s Being. Dasein is ontically distinctive in that it is ontological.” (uit: Time and Being (1927), p. 12)
- Geneeskunde
- De helft van deze faculteit moet opgeheven worden, of misschien naar het HBO overgeheveld worden. Geneeskunde is toch vooral een beroepsopleiding voor doktoren en een plek waar vaardigheden en kennis uitgewisseld worden. Onderzoek wordt slechts door enkelen daadwerkelijk gedaan, tenminste aan de universiteit.
- Economie
- Een tijdje terug kreeg ik een survey van een collega AIO van de faculteit Economie aan de VU. Deze survey was gestuurd naar alle medewerkers van de VU en mensen in de omliggende gebouwen van de Zuid-As. Hoewel het de bedoeling dus was dat er iemand op zou promoveren, was het overduidelijk een veredeld marktonderzoek met vragen als: “als op plaats x een winkelcentrum zou komen, zou u daar boodschappen gaan doen? Zo ja, wat zou u daar kopen?”. Als een faculteit hier mensen op laat promoveren, kunnen we deze wetenschappelijk gezien natuurlijk niet meer serieus nemen.