C L O S E R

In Trouw: Hoofddoek-aanhangers stunten met geheel bedekte Barbiepop

door Erdal Balci in Istanbul

Merve is zes jaar, begint dit jaar met school en is een beetje zenuwachtig. Vorige week hebben ze haar schoolspullen gekocht. Haar moeder: ,,Ze wou zelf deze tas hebben.” Terwijl ze dit zegt, streelt ze de haren van haar dochter. Moeder is trots op de keuze van haar dochter. Merve: ,,Ik vind die andere Barbies stom. Deze is veel leuker. De andere Barbies zijn bloot.”

Er zijn nog meer meisjes met die tassen. Directeur van de school, Mustafa Alapli, zegt voorlopig geen maatregelen te zullen treffen. Totdat ze een instructie krijgen van het ministerie.

Alaaddin Dincer, voorzitter van het onderwijsvakbond, Egitim-Sen, heeft woedend gereageerd op de ‘nieuwigheid’ van het net begonnen schooljaar. Hij vindt dat de schooltassen verboden moeten worden. ,,Dit soort dingen zijn pedagogisch gezien onverantwoord. Ze gebruiken de kinderen voor hun eigen ideologische oorlog. We maken ons zorgen over de toekomst van Turkije.”

Een ander aspect van deze nieuwe Barbies is het grote geld dat zo te zien verdiend wordt met deze ‘oorlog’ tussen de islamisten en de seculieren. Een winkelier die schoolspullen en speelgoed verkoopt in het centrum van Istanbul, Kubilay Altun, zegt: ,,Deze dingen komen uit China. Ze hebben geen kwaliteit en zijn goedkoop. Maar ik heb er in een maand wel negenhonderd van verkocht. Slimme ondernemer, degene die ze uit China importeert.”

Het artikel geeft aardig de argumenten en sentimenten weer denk ik. Op zich is deze ontwikkeling niet zo nieuw (sinds ik ooit de vergissing maakte door tegen een meisje dat zeggen dat Barbie of Cindy toch precies hetzelfde is, ben ik een echte expert…). Er is een Marokkaanse barbie:

We hebben ook Laila:

en Razanne:

In feite zijn er talloze ‘etnische’ barbies en verwanten. Zoals ook een Nederlandse:

En zelfs een Nederlandse prinsesse-barbie:

Deze drie laatste vormen natuurlijk niet zo’n politiek onderwerp, maar met andere is dat vaak wel geval zoals met de Puerto Ricaanse barbie.

De controverse gaat dan vaak over drie dingen. Ten eerste over de vraag in hoeverre oude (vaak koloniale) stereotypen in de poppen wordt verbeeld. Dit leefde bijvoorbeeld bij de Puerto Ricanen in New York (en niet in Puerto Rico zelf). Wat er eigenlijk gebeurt, zoals we ook kunnen zien met de Nederlandse barbies, is dat er een zogenaamd authentiek plaatje wordt gemaakt; gestolde en vertekende cultuur in popvorm. Ten tweede gaat het over de vraag of het wel wenselijk is om cultuur in handelswaar om te zetten; een discussie die bij religie nog pregnanter is vanwege het sacrale karakter; zie bijvoorbeeld mijn eerdere entry en de comments over Commodification of Islam. Ten derde gaat om het idee dat de oorspronkelijke barbie wordt aangetast door culturele invloeden; ook deze discussie is bij religie nog pregnanter omdat dan de norm aangetast kan worden dat de publieke ruimte seculier moet zijn (zoals in het Turkse geval).

Verder heeft het concept barbie zelf door de tijden heen natuurlijk wel wat discussie uitgelokt van Teutoonse sex pop tot blonde bimbo en vaak met het verwijt dat Barbie jonge meisjes aanleert oppervlakkig te zijn, meer bezig met het uiterlijk dan met de dingen die echt belangrijk zijn of met het ontwikkelen van de eigen talenten. Barbie stimuleert het consumentisme (nog een kritiek in verband met religie) doordat er allerlei dingen bij horen van huizen, campers, zwembaden. De kritiek hierop (vaak gezien als typisch westerse elementen ook omdat ze zo ‘bloot’ is) heeft ongetwijfeld de opkomst van nieuwe Barbies en haar zusters zoals Razanne en Laila gestimuleerd. Aan de andere kant stimuleert het meisjes juist in een ‘be anything, do anything’ houding en stimuleert het hun creativiteit. En laten we wel wezen, seculier of religieus, meisjes willen ook gewoon spelen en dat is op zich ook een zeer nuttige bezigheid.

Voor een overzicht van allerlei ‘etnisch-culturele’ barbies zie hier, hier en hier.

Trackback URI | Comments RSS