C L O S E R

In het recente nummer van Juridische Verkenningen over Religie en grondrechten staat de invloed van religie op het publieke domein centraal. Een interessant thema al is het maar omdat recent zoveel thema’s weer het publieke debat hebben gehaald zoals de botsingen tussen grondrechten, de grenzen van bepaalde rechten, vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid. Die discussies zijn vooral gerelateerd aan islam en moslims en dat blijkt ook wel uit dit themanummer.

In Trouw een aardig artikel dat dit nummer en de verschillende thema’s goed naar voren haalt. Het gaat daarbij om de kwestie van afvallige moslims in relatie tot godsdienstvrijheid.

religie / ’Afvallige moslim loopt in Nederland gevaar’
door Emiel Hakkenes
De godsdienstvrijheid is Nederland onvoldoende gewaarborgd. Met Postbus 51-spotjes zou de overheid duidelijk moeten maken dat breken met het geloof óók is toegestaan.

Volgens de Nederlandse grondwet is ieder vrij om te kiezen welke godsdienst hij wil aanhangen. Daarmee is iedereen in Nederland dus ook vrij om te kiezen welke godsdienst hij juist níet wil aanhangen. Maar, stelt publicist Michiel Hegener: „Honderdduizenden Nederlanders zijn druk met het belemmeren van de geloofsvrijheid van anderen. Ze worden daarbij niet gehinderd door overheid en politiek, want die onderschatten het probleem of hebben het zelfs niet opgemerkt.”

Michiel Hegener: „De politiek ziet niet hoe honderdduizenden Nederlanders ongehinderd de geloofsvrijheid van anderen belemmeren.”
Hegener betoogt dit in het themanummer ‘Religie en grondrechten’ van Justitiële verkenningen, orgaan van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum van het ministerie van Justitie.

Sociaal geograaf Hegener schreef in 2005 het boek ’Vrijheid van godsdienst’, waarin hij al constateerde dat artikel 6 van de Grondwet – de vrijheid van godsdienst – contrasteert met het taboe op godsdienstverlating onder moslims.

In Justitiële verkenningen noteert Hegener dat godsdienstvrijheid in Nederland vooral ’verticaal’ werkt, en niet ’horizontaal’. Van de wet mag iedereen zelf zijn godsdienst kiezen, maar van medeburgers mag dat niet. Dat geldt vooral voor de islam; wie in die traditie wordt geboren, mag er niet vrijwillig mee breken (zie inzet).

Hegener citeert arabist Hans Jansen: „Zelfs tegen hun beste vrienden en hun ouders durven twijfelaars hun twijfel niet te uiten want ze kennen de regels van de islam over afvalligheid en uittreden: daarop staat de doodstraf.”

Vooral als afvalligen op familiebezoek gaan in landen met een islamitische meerderheid zouden zij grote risico’s lopen.

Natuurlijk, stelt Hegener, worden ook christelijke kinderen geboren en opgevoed in een bepaalde traditie. Maar zij maken op enig moment (vormsel, belijdenis) een eigen keuze voor het geloof. En wie ervoor kiest ’eruit te stappen’ hoeft niet voor zijn leven te vrezen. Voor moslims ’ontbreekt een dergelijk keuzemoment categorisch’, aldus Hegener.

„Bij de geboorte wordt van deze kinderen de vrijheid van godsdienst afgenomen. Dat is in strijd met de wet, maar op hulp van de Nederlandse overheid hoeven de slachtoffers niet te rekenen. Voor zover het probleem door Nederlandse beleidsmakers en politici wordt onderkend – en dat is slechts incidenteel het geval – staat respect voor de islam boven respect voor individuele vrijheid van godsdienst.”

Van de slachtoffers van geloofsdwang kan moeilijk verwacht worden dat zij hun godsdienstvrijheid opeisen, denkt Hegener. Zij zijn immers van jongsaf geïndoctrineerd dat uittreden geen optie is.

En als derden nu eens aangifte zouden doen van beperking van godsdienstvrijheid? Hegener: „Dan vormt de bestaande jurisprudentie juist een bezwaar. Rechters bepaalden meer dan eens dat sekteleden niet tegen hun zin uit sektes gehaald mochten worden voor een therapie bij een cult buster.” Met andere woorden: als iemand zelf voor een bepaalde godsdienst kiest, mag de overheid hem daarin niet belemmeren.

Om deze impasse (zomin als de overheid iemand kan dwingen zich tot een godsdienst te bekeren kan ze iemand dwingen die te verlaten) te doorbreken stelt Hegener voor dat we vrijheid van godsdienst op dezelfde wijze gaan toepassen als het verbod op discriminatie. Zoals er Postbus 51 tv-spots waren die varieerden op het thema ’discrimineren mag niet’, moeten die er volgens de auteur óók komen voor godsdienstvrijheid: ’anderen belemmeren in hun vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing mag niet’.

„Laat de overheid dat idee maatschappijbreed uitdragen, ook met folders in het Turks en het Arabisch. Maak voorlichtingsfilms en vertoon ze op artikel 23-scholen (bijzonder onderwijs, red.), met discussie na. Hang posters in moskeeën en uiteraard ook in synagogen, kerken en tempels.”

Deze boodschap moet ook verspreid worden onder aanhangers van het atheïsme of materialisme. Hegener: „Ze vormen omstreeks twintig procent van de Nederlandse bevolking en ze kunnen soms verrassend intolerant optreden tegen afvallige geloofsgenoten.”

Die mening deelt Bas van Stokkom, onderzoeker van het Centrum voor Ethiek van de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij schrijft in zijn bijdrage aan deze editie van Justitiële verkenningen dat er in Nederland sprake lijkt te zijn van een ’trivialisering van vroomheid’.

Volgens Van Stokkom veronderstellen ’de verborgen codes’ van de geseculariseerde Nederlandse cultuur dat je elkaar niet met je godsdienst moet ’lastigvallen’.

Hij citeert historicus James Kennedy die waarschuwde dat als de liberale, seculiere, blanke meerderheid van tolerantie een ideologie maakt, het fundament van de verdraagzaamheid aan het wankelen kan raken. Overtuigingen van religieuze minderheden worden dan afgedaan als ’achterhaald’. „De meerderheidscultuur breidt de gemeenschappelijke regels uit, en moslims of bevindelijk gereformeerden hebben die maar te slikken.”

Een van die ’gemeenschappelijke regels’ is volgens Ruud Peters (hoofddocent Arabisch) en Sipco Vellinga (docent godsdienstsociologie) van de Universiteit van Amsterdam de acceptatie van homo’s. Om die in stand te houden en te bevorderen, kunnen we er volgens Peters en Vellinga „niet van uitgaan dat we de waarden van de meerderheid aan minderheden kunnen opleggen”.

Wel is volgens de auteurs ’van groot belang’ aan allochtonen én autochtonen (orthodoxe protestanten, bijvoorbeeld) duidelijk te maken welke normen in Nederlanden gelden ten aanzien van homoseksualiteit. Ook zou de overheid hulp moeten bieden aan homo’s die in een ’homovijandige omgeving’ verkeren.

Ten slotte pleiten Peters en Vellinga voor dialoog. Als groeperingen en personen met diepgaande bezwaren tegen homoseksualiteit serieus genomen worden, „is de kans het grootst dat zij ondanks hun bezwaren respect en tolerantie kunnen opbrengen voor de opvattingen, keuzes en gedragingen van andersdenkenden.”

M. Buwalda e.a.: Religie en grondrechten, WODC-reeks Justitiële verkenningen, uitg. Boom Den Haag, ISBN 01675850. Ook te lezen op: www.wodc.nl/publicatie/justitieleverkenning
Voormalige moslim: ’Doodstraf voor afvalligheid is onacceptabel’

Verhalen van ex-moslims, en hun motieven om de islam de rug toe te keren, zijn te lezen op de website www.faithfreedom.com.

De makers van de site zeggen moslims te willen helpen de islam te verlaten, maar zijn zelf ook geen toonbeeld van tolerantie of terughoudendheid als ze schrijven: „Wij willen de islam ontmaskeren en laten zien dat het een imperialistische ideologie is, die lijkt op het nazisme, maar vermomd is als religie.”

„Ik word vaak gevraagd waarom ik de islam verlaten heb”, schrijft een ex-moslim in een ’getuigenis’.

„Het lijkt absurd, maar sommige islamieten staan zichzelf niet eens toe om te denken dat breken met de islam een mogelijkheid is.”

De auteur vervolgt dat hij kennismaakte met westerse, humanistische waarden als gedachtenvrijheid, mensenrechten en gelijkwaardigheid, en toen met andere ogen de Koran ging lezen. Dat heilige boek deed hem, schrijft hij, ’terugdeinzen van afschuw’.

„De wrede behandeling van degenen die ervoor kiezen de islam niet te aanvaarden, kon ik niet langer accepteren. Geloof is een persoonlijke zaak. Ik kon niet langer accepteren dat de dood de straf moet zijn voor iemand die een religie bekritiseert.”

Dat besef, meent de auteur, móet verkondigd worden.

„Ook al roep ik daarmee de haat op van fanatieke moslims, en is mijn eigen leven in gevaar.”

Ook de andere artikelen zijn zeer de moeite waard:

• Scheiding van kerk en staat en de islam op gemeentelijk niveau - M.J.M. Maussen
• Islamitische scholen; feiten, kritieken, uitdagingen - B.P. Vermeulen
• Tussen godslastering en bedreiging - A.J. Nieuwenhuis

Trackback URI | Comments RSS