C L O S E R

Trouw, deVerdieping| overigeartikelen - Driss Benzekri 1950-2007
Driss Benzekri 1950-2007
Julie van Traa

Iedereen was er vorige week dinsdag: van voormalig linkse opposanten tot islamisten, en van een ex-hoofd van de geheime dienst tot de bewoners van zijn geboortedorp Ait Ouahi.

Zelfs de broer van de koning, Moualy Rachid, liep mee in de stoet. Te voet, zonder protocol of bewaking, liep de prins samen met de familie en zo’n tweeduizend anderen over zanderige paden door het stof naar het familiegraf.

„Hij zou er heel blij mee zijn geweest”, zegt het Nederlandse PvdA-Kamerlid Khadija Arib, die er ook was. De sobere begrafenis leek op de verzoening van het Marokkaanse volk waar Benzekri sinds zijn vrijlating uit de gevangenis zo hard voor heeft gestreden.

Zeventien jaar zat Benzekri gevangen. Hij was 24 toen hij in 1974 werd opgepakt en maandenlang gemarteld. In 1977 tijdens een groepsproces werd hij veroordeeld tot dertig jaar cel voor ’betrokkenheid bij een complot tegen de monarchie’. Koning Hassan II had begin jaren zeventig twee aanslagen overleefd en regeerde sindsdien met straffe hand. Politieke gevangenen bestonden volgens hem niet, alleen landverraders. Honderden mensen verdwenen of werden dood gemarteld. Het waren de ’jaren van lood’ (1960-1990).

Benzekri, destijds leraar Frans, en zijn vrienden werden veroordeeld omdat ze lid waren van de marxistisch-leninistische beweging Ilal Amam (Naar Voren!). Zij wilden van Marokko een communistische volksrepubliek maken. Tijdens het voorlezen van het vonnis, dat negen uur duurde, scandeerden zij revolutionaire liederen, schrijft voormalig Reuters-correspondent Stephen Hughes in zijn boek ’Le Maroc de Hassan II’.

Uiteindelijk werd Benzekri vrijgelaten in 1991, ondertussen 41 jaar oud. De tijden waren veranderd. De Berlijnse muur was gevallen en de Marokkaanse alliantie met de Verenigde Staten tegen het communistisch gevaar was niet meer vanzelfsprekend. Buitenlandse kritiek nam toe, mensenrechten kwamen hoger op de politieke agenda en koning Hassan II voelde zich genoodzaakt politieke gevangenen vrij te laten.

Na zijn vrijlating studeerde Benzekri af in internationaal recht aan de Essex Universiteit in Groot-Brittannië. Hij richtte twee mensenrechtenorganisaties op en ondernam pelgrimstochten naar geheime detentiecentra waarvan het regime tot dan toe het bestaan ontkende.

„In 1999 vertrokken we met zijn drieën naar Imilchil in het Atlasgebergte om getuigenissen te verzamelen van slachtoffers wier ogen waren uitgestoken. Koning Hassan II leefde nog”, vertelt zijn vriend Ahmed Ouaihman. Hevig geschokt door de getuigenissen verloor Benzekri 24 uur zijn stem. „Ook al kwam hij over als een sterk en standvastig man, in zijn ziel was hij fragiel en heel humaan. Nooit stelde hij zijn eigen leed op de voorgrond”, zegt Ouaihman.

Telkens zocht Benzekri de grenzen op, om het taboe te doorbreken. Slachtoffers hun waardigheid teruggeven, hun verhaal laten vertellen en de wet veranderen, opdat zoiets gruwelijks nooit meer kon gebeuren, daar ging het hem om. Toen het koningshuis hem in 2003 polste of hij een waarheidscommissie wilde opzetten, besloot hij erop in te gaan. „Alles afslaan en alleen de directe confrontatie met het koningshuis aangaan zal ons nergens brengen”, zei hij tegen wie vond dat hij zich liet inlijven door het regime.

Januari 2004 inaugureerde koning Mohammed VI, net vijf jaar aan de macht, de zeventien leden van de Instantie voor Rechtvaardigheid en Verzoening. Voor het eerst in de Arabische wereld werden er openbare verhoren gehouden op de nationale staatstelevisie. Slachtoffers konden vrijuit praten over de gruwelen die zij hadden ondergaan onder het regime van Hassan II. De commissie verzamelde 16.000 dossiers. Meer dan 9000 families komen in aanmerking voor een schadevergoeding.

Maar beulen en hooggeplaatsten hoefden geen enkele verantwoording af te leggen, laat staan excuses aan te bieden. Van veel vermisten is nog steeds onduidelijk wat er met hen is gebeurd.

„De slogan van de verzoeningscommissie was ’dit nooit meer’. Maar die wordt niet nageleefd”, zegt zijn vriend Ouaihman. Mensenrechtenschendingen komen nog steeds voor. Alleen dit keer zijn de slachtoffers geen linkse opposanten, maar islamisten.

Vorige week zondag overleed Benzekri aan kanker, 57 jaar oud. „Maar niet voordat hij een verklaring had ondertekend: alle slachtoffers van het vorige regime hebben recht op gratis gezondheidszorg. Dat was zijn laatste wens. Hij keek altijd vooruit, ook op zijn ziekbed”, vertelt Arib. Zij raakte de laatste jaren met hem bevriend en nam vaak boeken voor hem mee over de Spaanse en Engelse monarchie. „Hij had enorm veel geduld. Ooit zei hij tegen me dat hij wist dat in andere landen een transitie naar een open democratische samenleving ook veel tijd kostte.”

Driss Benzekri werd in 1950 geboren in Aït Ouahi, Marokko. Hij overleed in een ziekenhuis in Rabat op 20 mei 2007.

Trackback URI | Comments RSS