C L O S E R

The Immanent Frame » Blog Archive » Welcome to the faith-based economy

Last week as I listened, along with many other Americans and others around the world, to President Bush’s most recent effort to reassure us about the current economic meltdown I had a “Road to Damascus” moment. It happened as I heard Bush repeat the word “faith”: faith in America’s institutions, faith in its workers, faith in capitalism, faith in our capacity to survive other disasters (such as 1929 and 2001). And, of course, the faith we needed to weather the recent crisis and get to the other side, such faith, in Bush’s rhetoric, being not only the need of the moment but the fulcrum for the journey to recovery.

I instantly saw that a great feat in reverse discourse engineering had occurred: we had moved into the era of the “Faith-Based Economy.”

CBS Webmagazine - Weinig Nederlanders gaan regelmatig naar kerk of moskee

Bijna 6 op de 10 Nederlanders zeggen gelovig te zijn. Slechts weinigen daarvan gaan nog elke week naar kerk, moskee of andere godsdienstige bijeenkomsten.

In 2005/2006 rekende 58 procent van de Nederlanders zich tot een kerkelijke gezindte of levensbeschouwelijke groepering. Dat zijn ruim 9 miljoen mensen. Rooms-katholieken vormen met 29 procent de grootste groep. Bijna 20 procent is protestant, 5 procent is islamiet. Onder de overige 5 procent gelovigen vallen onder meer Joden en Hindoes. Ongeveer 42 procent van de Nederlandse bevolking hangt geen geloof aan.

Van de ruim 9 miljoen gelovigen in Nederland gaat slechts 20 procent elke week naar kerk, moskee of andere godsdienstige bijeenkomsten. Dat zijn ongeveer 1,8 miljoen mensen. Van de drie grootste groepen gelovigen in Nederland zijn de protestanten de trouwste kerkgangers. Bijna een derde van hen bezoekt elke week of vaker de kerk. Van de islamieten bezoekt 27 procent wekelijks of vaker de moskee. Slechts 7 procent van de rooms-katholieken ten slotte gaat elk weekend naar de mis, 57 procent gaat zelden of nooit.

De moskee bezoeken is een mannenzaak: Van de islamitische mannen bezoekt 36 procent wekelijks of vaker de moskee, bij de islamitische vrouwen is dat slechts 16 procent. Onder de rooms-katholieken en protestanten zijn er nauwelijks verschillen in kerkgang tussen mannen en vrouwen.

Marieke van Herten

Moslim, christen en atheïst hechten aan dezelfde deugden | ‘Meer!’
Van onze redactie religie & filosofie

Deugden zijn niet aan een religie gekoppeld, blijkt uit onderzoek van de Groningse universiteit. Welk geloof ze ook aanhangen, Nederlanders hechten aan respect, betrouwbaarheid, openheid.

Zo verschillend zijn Nederlanders niet: moslim, katholiek, gereformeerd, atheïst – allemaal vinden ze respect belangrijk, en betrouwbaarheid, openheid en zorgzaamheid.
Dat concluderen onderzoekers van het Instituut voor Integratie en Sociale Weerbaarheid van de Rijksuniversiteit Groningen. Uit hun onderzoeksrapport, ’Nederland Deugt’, blijkt dat deugden niet aan een religie gekoppeld zijn.

Een opmerkelijke uitkomst, omdat deze overeenkomstige deugden de integratie van allochtonen in de Nederlandse samenleving zouden kunnen vergemakkelijken.

Bij het onderzoek – dat onder leiding stond van twee hoogleraren, sociaal psycholoog Jan Pieter van Oudenhoven en arabist-islamkenner Fred Leemhuis – is aan leerkrachten, tieners, ouders, gemeenteraadsleden en popartiesten van verschillende religies gevraagd wat zij belangrijke deugden vinden.
„Het leek alsof ze bij elkaar gespiekt hadden”, zei Van Oudenhoven over de resultaten.

Wie het woord deugd in de mond nam, kon decennialang rekenen op opgetrokken wenkbrauwen. Het pad der deugd was voor Vadertje Cats, niet voor vrijgevochten geesten. De laatste decennia is de deugdethiek weer sterk in opkomst.

Volgens de filosoof Paul van Tongeren is dat terecht, want deugden zijn geen beperkende normen of vage waarden, maar kwaliteiten waarin je excelleert. „Zo spreken over morele vorming lijkt mij zinniger dan het normen- en waardendebat.”

De deugdethiek is ontstaan in de Griekse Oudheid. Ter bescherming van de stadsstaat stelden filosofen als Plato en Aristoteles een deugdethiek op, die de wilde energie van de vroegere helden diende te kanaliseren.

In het vervolg van de geschiedenis zijn de deugden telkens opnieuw aangepast en vertaald naar de omstandigheden van het moment. Goed voorbeeld daarvan zijn de zogenaamde theologale deugden, die we aan het christendom te danken hebben.

Geloof, hoop en liefde zijn deugden die je niet zelf kunt aankweken door te oefenen, maar die je gegeven moeten worden.

Door ontwikkelingen als het opkomende calvinisme, burgerdom en kapitalisme ontstonden eind achttiende eeuw burgerlijke deugden als vlijt, zuinigheid, orde en netheid.

Zo was de deugdethiek verworden tot een symbool van braafheid en tamheid, tot het tegendeel van wat ze ooit was: de ethiek van virtuoze levenskunstenaars.
Uit het onderzoek van Van Oudenhoven en Leemhuis blijkt dat de deugdethiek nu opnieuw een gedaanteverandering heeft ondergaan.

De belangrijkste hedendaagse deugden – van respect, betrouwbaarheid, zorgzaamheid en openheid – hebben niet zozeer betrekking op het individu, ook niet op het geloof maar op de manier waarop we met elkaar omgaan.

Zoals Van Oudenhoven in NRC Handelsblad concludeerde: „Het is van individuele karaktervorming naar omgangsvormen gegaan.”

Tags: deugden, religie

In Zaterdag Etcetera van de NRC een zeer interessant en lezenswaardig interview met
Historicus Fred van Lieburg over de complexe relatie van streng gereformeerden met de overheid, de EO en de moslims.

‘De refo’s voelen zich bedreigd’
Lien Heyting

Interview

Volgens Fred van Lieburg, hoogleraar geschiedenis Nederlands protestantisme, voelen de orthodox gereformeerden zich achtergesteld bij de moslims en zijn ze bang voor de ‘seculiere jihad’. „Ze hebben diep geleden onder paars.”

Huibert Melissen, een godvruchtige boer uit Barneveld die leefde van 1898-1969, wilde niet graag worden gefotografeerd. „Mijn portret staat in Romeinen 3”, zei hij en daarmee verwees hij naar het bijbelhoofdstuk waarin de zondige mens wordt beschreven in al zijn leugenachtige slechtheid. Behalve boerwas Melissen ook een lekenprediker die voorging in een schuurkerkje en tot in de wijde omtrek volgelingen had. Een van die volgelingen was zijn zwager Jan Siebelink (1906-1971), een Velpse bloemenkweker. De levensloop van deze Siebelink zou later zijn zoon inspireren tot de roman Knielen op een bed violen. Hierin wordt beschreven hoe Hans Sievez – zoals de hoofdpersoon in de roman heet – in de ban komt van een groepje zware calvinisten, hoe hij onder een appelboom op zijn kwekerij een visioen krijgt waarin God zich aan hem openbaart en hoe zijn gezin vervolgens geheel ontwricht raakt door zijn extreem beleden vroomheid.

Knielen op een bed violen kwam drie jaar geleden uit. Deze maand zijn er een half miljoen exemplaren van het boek verkocht en verscheen de 43-ste druk.

In het boek komt ook de Barneveldse lekenprediker Huibert Melissen voor – althans een op hem gebaseerde figuur die hier Huib Steffen heet. Wie de echte Huib Melissen was, de boer die al psalmenzingend zijn koeien molk, beschreef Fred van Lieburg in het dit voorjaar verschenen boek Het punt des tijds, De ware wereld achter Knielen op een bed violen.

Fred van Lieburg (40) is hoogleraar in de geschiedenis van het Nederlands protestantisme aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. In 2005 publiceerde hij samen met de historicus Joris van Eijnatten het standaardwerk Nederlandse Religiegeschiedenis, een overzicht van ons religieuze verleden vanaf de Germaanse godenverering tot aan de islam en het ietsisme. Vorig jaar verscheen onder zijn redactie een bundel ‘opstellen over de bevindelijke traditie’ onder de titel Refogeschiedenis in perspectief. Hierin wordt de recente geschiedenis geschetst van de orthodoxe, ‘b e v i n d e l ij k ’ gereformeerden in Nederland, of, zoals ze nu vaak genoemd worden: de ‘refo’s’, een groep die grofweg overeenkomt met de aanhang van de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP). Continue Reading »

Tags: refo

RELIGIE MET EEN KNIPOOG
Zaterdag 5 april vond het Zinweb Lustrumsymposium plaats. André Droogers verzorgde een workshop met als thema ‘Nieuwe vrijzinnigheid en speelse religiositeit’. ‘In feite gaat het bij religie om een bijzondere toepassing van het menselijk spelvermogen.’

Spel is er in vele vormen. Sport is het voorbeeld dat het meest in het oog springt. Gedurende twee keer drie kwartier geldt bijvoorbeeld binnen een afgeperkte ruimte, voetbalveld geheten, een andere werkelijkheid met andere regels. Kinderen vertegenwoordigen een andere spelvorm. Ze zijn in staat van een steentje met een inspirerende vorm een fee te maken. Gezelschapsspelen – weer een andere spelvorm - dwingen de deelnemers in een tijdelijk verband met geheel eigen regels. Kunstenaars spelen met beelden die een werkelijkheid oproepen of een geheel eigen werkelijkheid suggereren.

Spel zou omschreven kunnen worden als het vermogen tegelijkertijd meer werkelijkheden te hanteren. Het spel moet ernstig gespeeld worden, maar de goede speler begrijpt dat de spelwerkelijkheid niet de enige is, ook al gaat hij er nog zo in op. Spel veronderstelt een knipoog. Wie het spel te fanatiek speelt, heeft geen oog meer voor het speelse van zijn rol. Wie spelbreker is, heeft het ook niet begrepen, net zo min als wie niet tegen zijn verlies kan.

En wat is het verband met religie? In feite gaat het bij religie om een bijzondere toepassing van het menselijk spelvermogen. Religie is een speciale uitkomst van het tegelijkertijd hanteren van meer werkelijkheden. Er wordt een extra werkelijkheid verondersteld, die door mensen als sacraal ervaren wordt. Die werkelijkheid wordt op uiteenlopende wijze benoemd en ingevuld. Dat is een zaak van aftasten en uitproberen. De gang van ervaring naar verwoording is moeizaam en onvolkomen.

Dat betekent tegelijk dat heel veel mogelijkheden uitgeprobeerd worden. Bovendien moet het religieuze spel het hebben van meerlagige, veelstemmige symboliek. Symbolen staan voor iets dat afwezig, toekomstig of onzichtbaar is. In religie zijn afwezige, toekomstige en onzichtbare zaken en personen aan de orde van de dag. De onzegbare werkelijkheid wordt middels de werkelijkheid van symbolen verbeeld en opgeroepen. Onder symbolen schuilen zoveel betekenissen dat er voldoende is voor minstens vijf wereldreligies (met al hun varianten), en dan nog eens enkele duizenden tribale godsdiensten en een paar honderd nieuwe religieuze bewegingen.

Lees verder op: Zinweb: hét trefpunt voor zingeving

Tags: spel

Googelend op zoek naar zingeving - Kerk & Godsdienst - Reformatorisch Dagblad
AMSTERDAM - Internet heeft grote invloed op de religie van zowel christelijke als islamitische jongeren. Dat was gisteren een van de centrale stellingen tijdens het seminar ”Ze geloven het wel” aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam. Het seminar was georganiseerd door het Blaise Pascalinstituut (VU) en de Faculteit voor Katholieke Theologie (UvT) te Utrecht.

Clazien Broekhof, dienstverlener voor jongerenpastoraat in het decanaat IJssellanden, zei dat het grootste deel van de rooms-katholieke jongeren tussen 15 en 25 jaar in haar regio weinig kerkelijke binding heeft. Zij willen vooral leuk en gezellig leven. Voor hen zijn de vriendengroep en internet heel belangrijk, ook als het gaat om zingevingvraagstukken. „Er wordt bij vragen over leven en dood heel wat afgegoogeld.”

Broekhof vroeg zich af of de jongeren gelukkiger worden van de antwoorden die ze vinden. Ook stelde ze de vraag hoe het zoeken van zingeving door die jongeren zich verhoudt tot het aanbieden van zingeving op internet door lokale parochies. Ze vindt het nodig dat er onderzoek naar deze groep gedaan wordt, zodat men te weten komt of ze religie alleen maar nodig hebben om problemen als ziekte en rouw te kunnen verwerken of dat ze godsdienst nodig hebben voor het leven van elke dag. Ze is ook benieuwd hoe deze jongeren tegen Jezus aankijken en of het kiezen voor Jezus gevolgen heeft voor hun gedrag. Volgens Broekhof is een instituut onontbeerlijk voor het beleven van de religie.

IslamicTube
Eenzelfde soort ontwikkeling doet zich voor bij moslimjongeren, die in tegenstelling tot de eerste generatie moslims volop gebruik maken van internet. Umar Mirza van de site ”Wij blijven hier.nl” zei dat moslimjongeren bezig zijn een eigen cultuur te kweken in Nederland. Hij sprak zelfs van een Nederlandse islam die bezig is te ontstaan. IslamicTube is de islamitische versie van YouTube. Er is een internetforum voor hen die zich tot de islam bekeerd hebben. Jongeren kunnen op internet vragen stellen aan imams. Samu Yusuf is een religieuze popzanger, die bezig is een idool te worden in de islamitische wereld. Tijdens een concert in Nederland trok hij 6000 jongeren. „Het gaat in de richting van een EO-jongerendag”, aldus Mirza. Hij noemde ook Nina, een gesluierd moslimmeisje dat eigentijdse muziek zingt. Haar voorbeeld vindt bij talloze moslima’s navolging.

Drs. Martijn de Koning, onderzoeker bij het ISIM (The International Institute for the Study of Islam in the Modern World) zei dat de religieuze beleving van de islam een grote plaats heeft op internet. Er zijn sites met uitleg over de Koran, maar ook filmpjes en foto’s met wonderafbeeldingen. Bij dat laatste moet men denken aan afbeeldingen met de naam van Allah in de wolken of van een boom die in gebedshouding naar Mekka gericht is.

Bij het vormen van een mening is internet bij moslimjongeren een veel geraadpleegd medium. Als ze willen weten of het gebruik van de pil wel of niet geoorloofd is, zoeken ze allerlei informatie op, waaronder ook de algemene informatie van hun huisarts.

Belevenissen
Drs. J. Roeland, onderzoeker aan de VU, die onderzoek doet onder evangelische jongeren, stelde dat de evangelische beweging met name in het gebruik van nieuwe audiovisuele media en hedendaagse popmuziek een verschuiving heeft teweeggebracht in de protestantse kerken. „Het betekent onder meer een verandering van een type religiositeit waarin de zintuigen slechts beperkt worden aangesproken. Het geloof was immers uit het gehoor. De verandering gaat naar een type religiositeit waarin de nadruk ligt op beleven en belevenissen.”

Roeland verwacht dat zich op den duur ook veranderingen in de kern van de godsdienst zullen voordoen. Door de nadruk op beleving van de popmuziek, het aangeraakt worden door de muziek en het ervaren van de aanwezigheid van God, is een verandering van het Godsbeeld mogelijk, schat hij in.

Hij vindt overigens dat dance-events, zoals Sensation, ook een religieuze dimensie hebben. Roeland citeerde iemand die vertelde tijdens zo’n event losgetrokken geweest te zijn van zichzelf en opgenomen geweest te zijn in een groter geheel, wat die persoon een spirituele ervaring had gegeven.

Een dergelijke „spirituele ervaring” willen ook (vooral) atheïstische jongeren die in online games virtuele werelden bezoeken, waarbij ze een andere identiteit aannemen. Volgens Stef Aupers, onderzoeker aan de Erasmus Universiteit, willen jongeren die dit spel spelen graag geloven, maar kunnen ze het in het werkelijke leven niet. In het spel kunnen ze toveren en magische handelingen verrichten. Ze zoeken contact met het hogere zelf, aldus Aupers.

Op 17 januari 2008 vindt het seminar ‘Ze geloven het wel’ plaats aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Het is een seminar voor mensen die de thematiek jongeren en religie aan het hart gaat, en die een beroepsmatige affiniteit met jongeren hebben. Wij denken daarbij aan wetenschappers die onderzoek doen op dit vlak en aan sleutelfiguren uit het bredere maatschappelijke veld.

De dag is allereerst bedoeld als impulsdag. Het programma biedt veel ruimte voor ontmoeting en discussie tussen wetenschappers en mensen uit de praktijk van het jongerenwerk. Inhoudelijk wordt gepoogd inzicht te krijgen in het hoe, wat, waar, wanneer en waarom jongeren geloven, en in het typerende van de religiositeit van de generatie jongeren die na 1980 geboren is. De organisatoren van deze dag hebben daartoe al geruime tijd gewerkt aan een state of the art van het Nederlandse onderzoek naar deze thematiek, dat in het ochtendprogramma van het seminar gepresenteerd zal worden. Deze presentatie zal gevolgd worden door coreferaten van prof. dr. Hijme Stoffels (Vrije Universiteit, Amsterdam) en Clazien Broekhoff (dekenaat IJssellanden, Zwolle). ’s Middags vinden twee discussiesessies plaats: één sessie over religie en nieuwe organisatievormen, ingeleid door dr. Ton Zondervan (Universiteit van Tilburg) en Carolien Roos (Xnoizz Flevo Festival), en één sessie over religie en nieuwe media, ingeleid door drs. Johan Roeland (Vrije Universiteit, Amsterdam) en Umar Mirza ( Wijblijvenhier.nl). Daarna worden drie verrassende onderzoeken gepresenteerd:

1. dr. Stef Aupers (Erasmus Universiteit, Rotterdam) - Betovering Inc. De spirituele betekenis van computer gaming onder jongeren
2. drs. Martijn de Koning (ISIM, Leiden) -De ‘knip- en plakislam’. Marokkaans-Nederlandse moslimjongeren en internet
3. prof. dr. Liesbet van Zoonen (Universiteit van Amsterdam) -Trek je religie aan? Religie, populaire cultuur en kleding

Continue Reading »

nrc.nl - Wetenschap - Vluchtige vervoering

Religie in Nederland verdwijnt niet, maar verwildert. Plichten maken plaats voor vrije – en vrijblijvende – keuzen. Het ritueel kent niet langer een vaste plaats en tijd. Meerten Ter Borg, godsdienstsocioloog, volgt de verandering op de voet. In mooi interview met Dirk Vlasblom.

Nederlanders raken los van de kerken, maar ze worden niet minder religieus. “Religie verdwijnt niet”, zegt godsdienstsocioloog Meerten ter Borg, “maar verlaat de traditionele beddingen”. Hij spreekt van ‘niet-geïnstitutionaliseerde religie’ en zo luidt ook de leeropdracht die hij vorige maand, op 63-jarige leeftijd, aanvaardde aan de Universiteit Leiden.

“Religie mag weer”, constateerde professor Ter Borg in zijn oratie. “De herinnering aan de soms dwingende religieuze gezagsstructuren is verwaaid. Tegelijkertijd is de behoefte aan religie gegroeid door de schaal en het tempo van de veranderingen in de wereld.”

De nieuwe religiositeit kent volgens de hoogleraar vele varianten: van extreem individualisme (meditatie, managementstijlen, diëten) tot massareligiositeit die zich openbaart bij herdenkingen en voetbalwedstrijden. Niet-institutionele religies, zegt Ter Borg, verschillen onderling enorm, maar ze hebben een paar kenmerken gemeen: commercialisering, vluchtigheid en vrijblijvendheid.

Ter Borg groeide zelf niet op binnen een kerkgenootschap en was voor zingeving op zichzelf aangewezen. “Ik merkte op den duur dat de zin van het leven niet bestaat, dat je die zelf moet maken. Ik ben al mijn hele leven gefascineerd door de vraag hoe mensen dat doen, wat hen op de been houdt.” In de serre van zijn huis in Aerdenhout geeft hij zijn visie op het verschijnsel religie en schetst hij de metamorfose van religieus Nederland. Continue Reading »

God, heer, baas – weg! door Dirk Vlasblom

Dirk Vlasblom op zoek naar een antwoord op de vraag waarom culturen zoveel verschillende godsbeelden kennen, waarom een veranderend godsbeeld sociologen voor een probleem stelt.

In de jaren zestig stelde de Amerikaanse antropoloog George Peter Murdock aan de hand van door anderen verricht veldwerk een Etnografische Atlas samen. In 1969 maakte Murdock uit de meer dan duizend cultuurbeschrijvingen in zijn atlas een selectie, het Standard Cross-Cultural Sample (SCCS). Dat omvat 186 goed gedocumenteerde culturen die zijn beschreven aan de hand van 2000 variabelen en die een representatief beeld geven van de wereldwijde culturele verscheidenheid.

Op deze dataverzameling lieten de onderzoekers hypothesen los die zij destilleerden uit het werk van twee theoretici: de Amerikaanse socioloog Gerhard E. Lenski (1924) en de Oostenrijkse sociaalfilosoof Ernst Topitsch (1919 – 2003).

Lenski, schrijver van onder meer Human Societies (1970), geldt als de grondlegger van het ecologisch evolutionisme. Hij onderscheidde in voorindustriële samenlevingen vier hoofdniveaus van bestaanstechnologie – jagen en verzamelen, eenvoudige tuinbouw, ontwikkelde tuinbouw en akkerbouw – en twee evolutionaire zijpaden: visserij en nomadische veehouderij. Hij legde een verband tussen deze bestaanstechnologieën en godsbeelden. Volgens hem zouden mensen in technologisch meer ontwikkelde samenlevingen vaker in één morele oppergod geloven dan mensen in technologisch minder ontwikkelde samenlevingen.

De Nijmeegse onderzoekers combineerden deze theorie met de stelling van Ernst Topitsch dat mensen het onbekende duiden naar analogie met het bekende.

Volgens Topitsch trekken mensen vergelijkingen met drie verschijnselen: vitale processen, sociale structuren en technische vaardigheden. Hiermee corresponderen volgens hem drie denkmodellen: biomorfe, sociomorfe en technomorfe. Volgens Topitsch kwam het beeld van god als schepper tot stand door een technomorf denkmodel, en het beeld van god als moreel personage door een sociomorf model. De Nijmeegse onderzoekers ontleenden aan Topitsch twee hypothesen. (1) Het geloof in een oppermachtige god wordt waarschijnlijker in samenlevingen waar mensen meer in hun natuurlijke omgeving ingrijpen, en (2) het geloof in een morele oppermachtige god komt vaker voor in samenlevingen waar een heerser veel macht naar zich toe trekt.

Continue Reading »

Foreign Policy: Europe’s Christian Comeback
Europe’s Christian Comeback
By Philip Jenkins

Alarmist pundits prophesy that a secular Europe risks being overcome by its fast-growing Muslim population. Yet for all we hear about Islam, Europe remains a stronger Christian fortress than people realize.

The ruins of faith: European Christianity may be down, but it’s certainly not out.
Continue Reading »

Berger about the cultural elite and the secularization/modernization thesis: The Austrian Economists: The Economic and Cultural Dynamics of Globalization

Berger gave an overview of world religious movements. He spoke about the secularization thesis, and why the current empirical reality runs counter to the modernization/secularization thesis. Berger argued that the cultural elite are prone to overstate the case for secularization because of three factors: (1) geographic exception— Western Europe and Central Europe does conform nicely with the secularization thesis; (2) sociological selection bias — members of the intellectual/cultural elite in the human sciences tend to be non-religious (this is not true with respect to the hard sciences) and thus they tend to believe that just as they became less religious as they were educated and “modernized” it is only natural that others will be less religious as they are “modernized”; and (3) confusion between positive and normative statements concerning secularization, so that anti-religious zealotry is wrapped in pro-modernity rhetoric. These 3 factors make sure that a cultural elite cling to the modernization/secularization thesis beyond where it could reasonably be maintained.

The Hindu : Front Page : Muslim reunited with his Sikh family
Muslim reunited with his Sikh family

A joyous reunion after 60 years: “We may belong to different religions but we are brothers”

Continue Reading »

In CV Koers het artikel  God in Nederland: afscheid of terugkeer? geschreven door Marten van der Meulen en Johan Roeland.

Terwijl de WRR stelde dat religie terug is, wordt in God in Nederland gesteld dat juist de secularisering zich voortzet. Marten en Johan laten hun licht schijnen op deze paradox. Zij pleiten voor nieuwe onderzoeksmethoden. In God in Nederland wordt de geinstitutionaliseerde religie min of meer gezien als de standaard waartegen andere vormen van geloof worden afgezet. Een teruggang van de geinstitutionaliseerde religie is een teruggang van geloof wat eigenlijk (in mijn opinie) betekent dat de geinstitutionaliseerde religie gezien wordt als het echte geloof. Dat mag je vinden, maar niet als wetenschapper. Hoe religie wordt opgevat en hoe bepaalde tendensen beoordeelt moeten worden (met name als het gaat om de rol van de media) zijn belangrijke aspecten. Zeker in het geval van de islam is er een strijd aan de gang tussen moslimgroepen met als vraag wie vertegenwoordigt wie? Deze strijd vindt deels plaats in de media (televisie en internet met name). De media is daardoor niet alleen een doorgeefluik van de werkelijkheid, maar ook een product ervan en reproduceert deze ook nog eens. De Cartoon Affaire laat daarbij ook zien dat media ook een arena zijn waarin de strijd over representatie van de islam en het gebruik van symbolen daarbij wordt uitgevochten. Niet alleen door moslims onderling, maar ook door niet-moslims.

Voor wat betreft islam in de publieke ruimte en secularisering is er ook nog wel wat op te merken. We kunnen secularisering ook zien, zoals antropoloog Talal Asad doet, als de uitoefening van macht door de staat erop gericht om sociale cohesie van de natie-staat te behouden door religieuze verschillen te beheersen. Eén van de manieren om deze te beheersen is religie zodanig te hervormen dat het in overeenstemming is met een liberale seculiere staat. Dit zien we terug in het stimuleren van centra als Marhaba die een ‘liberale islam’ moet promoten en in de aandacht van de AIVD voor de zogenaamde radicale moslims (salafisten). Hiermee begeeft de overheid zich in de strijd over de representatie van islam onder moslims. Dit wordt nog eens versterkt doordat er in de publieke ruimte allerlei politici en opinieleiders zijn die zich opwerpen als hoeder van de seculiere staat en in feite secularisering van de islam (in de zin van hervorming of het opgeven van het geloof) als enige oplossing zien. Het gevolg hiervan is dat islam per definitie een publieke aangelegenheid is. De strijd om de islam vindt namelijk grotendeels plaats in de publieke ruimte: bouw van moskeeen, hoofddoek, discussieprogramma’s op tv en columns in kranten, internet enzovoorts. Moslim-zijn is daarmee dus ook per definitie een publieke aangelegenheid.

Wil je het stuk van Johan en Marten lezen, klik dan op bovenstaande link van CV Koers of ga naar Johan’s weblog en reageer daar.

Het Nieuwsblad - Gemeente Antwerpen: Virtueel bidden en biechten
Een artikel van Eline Bergmans over internetkerk Church Online en gebedsforum Breeze (vergelijk Mannah) Zeker niet nieuw, maar wel een aardig stuk. Ik vraag me eigenlijk af of er zoiets dergelijks ook voor moslims is (wel op Second Life, maar ook daarbuiten)? Continue Reading »

Kennislink - Pastoor of medium?
Hoewel Limburgers de kerk nog steeds heel belangrijk vinden, is de macht van de kerk wel flink verminderd. Bij het richting geven aan hun leven is de mening van de pastoor niet meer heilig. Ook in Limburg verovert alternatieve spiritualiteit een plaatsje. Dit zijn enkele conclusies uit het onderzoek van mijn collega Kim Knibbe die afgelopen week cum laude promoveerde aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

Trouw, deVerdieping| religie_filosofie - Verbod op godslastering kan maar beter afgeschaft

Emiel Hakkenes

De idee dat God niet beledigd mag worden, is niet meer van deze tijd. Daarover waren de deelnemers aan een Nijmeegs symposium het gisteren eens. Angst voor straf van Boven hoort in de Middeleeuwen.

Een wettelijk verbod op godslastering is ’een nutteloze stuiptrekking van een voorbije tijd’. Het kan om veel redenen beter afgeschaft worden.

Tot die eensgezinde slotsom kwamen de sprekers op het symposium ’Godslastering terug op de westerse agenda’ dat gisteren werd gehouden op de Nijmeegse Radboud Universiteit. Continue Reading »

Island’s cargo cult celebrates 50 years worshipping the US | International News | News | Telegraph

By Nick Squires in Lamakara

As global public opinion sours towards the United States, Americans weary of the relentless negativity can take heart from an exotic corner of the South Pacific.

The US’s standing in the world may have plummeted under President George W Bush, but a bizarre cargo cult in the Vanuatu island nation holds America in god-like esteem.

The Jon Frum movement celebrated the 50th anniversary of its founding yesterday with a lavish feast in which village men dressed up as US soldiers and marched in front of a giant Stars and Stripes flag on a bamboo pole. Continue Reading »

De opleving van traditioneel geloof, uitingen van radicale religie en nieuwe religieuze vormen stellen de overheid voor nieuwe vragen hoe zij met religie zou kunnen omgaan. Voor de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) reden om in kaart te brengen welke veranderingen zich voltrekken in het domein van geloof en religie en wat dit kan betekenen voor de overheid. Het eerste resultaat van deze verkenning is een bundel van wetenschappelijke essays en studies die onder de titel Geloven in het publieke domein, Verkenningen van een dubbele transformatie als WRR-Verkenning nr. 13 is uitgegeven.
Lange tijd is gedacht dat steeds minder mensen in Nederland zich als gelovig beschouwden. De ‘ontkerkelijking’ werkte ook door in het beleid van de overheid. Er lijkt de laatste jaren echter sprake van een opmerkelijke ‘comeback’ van religie. Religie en geloof zijn weer onderwerp van gesprek en studie. Dat valt niet alleen te verklaren door de opkomst van de islam in onze samenleving. Ook de al dan niet vermeende terugkeer van het traditionele geloof en opkomende nieuwe vormen van religieuze beleving maken dat religie zich weer meer manifesteert in het publieke domein. Vraagstukken die voortvloeien uit die verbinding tussen religie en publiek domein lijken niet langer te kunnen worden beantwoord met een enkele verwijzing naar de scheiding van kerk en staat.

Zo begint het persbericht van de WRR naar aanleiding van de publicatie van haar nieuwe studie Geloven in het publieke domein. Verkenningen van een dubbele transformatie (W.B.H.J. van de Donk, A.P. Jonkers, G.J. Kronjee en R.J.J.M. Plum, red.).

Het begin duidt op een steeds vaker gehoorde stelling dat religie terug is van weggeweest. Het is maar de vraag of religie inderdaad terug is van weggeweest. De opvatting dat secularisering religie terugdringt gaat uit van een erg statische definitie van religie, maar religie past zich natuurlijk aan, aan de maatschappelijke omstandigheden. De behoefte aan zingeving is daarbij niet verdwenen, maar uit zich in andere vormen van religie terwijl de instituties zich zo goed en kwaad als het kan aanpassen. Daarbij is het ook nog maar de vraag of religie echt helemaal terug is en of de veranderingen die zich voordoen, de voortschrijdende secularisering echt aantasten. Van belang daarbij is dat secularisering niet alleen een neutrale beschrijving is, maar ook een norm. Bijvoorbeeld de norm dat religie een privé-zaak is en niet thuishoort in het publieke domein. De zichtbaarheid van de islam tast die norm aan, mede doordat de veronderstelling is dat een toenemende islamisering ook betekent dat intolerantie ten opzichte van niet-gelovigen en andersgelovigen zal toenemen en dat Nederland/Het Westen wordt overgenomen door moslims.  Continue Reading »

Second Life is one of a growing number of virtual worlds in which you can log on, create a personality, and engage in all kinds of activities from working at an office, to shopping, to having sex and so on. Contrary to many people I have not joined Second Life yet. It would be interesting for anthropoligists to join Second Life and do some virtual research there. Some major questions are for example: Do virtual worlds offer a space of liberation in which people can be ‘authentic,’ then they were before? Is is deep involvement with these virtual worlds an unhealthy addiction that ruins your offline social network? What are the similarities and differences between online and offline social networks? How do the structure and design of virtual worlds affect the societies and cultural mores that emerge in them? What role do identity politics play in the creation and building up of online societies and cultural communities? How is a (cultural) sense of the Self shaped online? How do you learn ‘to be or not to be’ in this virtual world?
One of the main themes that would interest me of course is the creation and expansion of religion and the identity politics of the people concerned. AnarchoAkbar has some very interesting entries on this one and I believe he is preparing a Ph.D research application in order to make Second Life a theme of his research.

In his snapshots he provides several examples of religion in Second life such as a mosque under construction, a Buddhist site (Buddhism seems to have a very prominent presence over there at SL), a synagogue and several churches (Christianity seems dominant). Although not strictly related to religion (mind that it is in many debates) is the question of Darfur and AnarchoAkbar shows that there is room for that too in SL.

Since I’m not at SL, for more questions I should probably refer you to Tom Bukowski (SL avatar):

In this virtual world, my avatar (Tom Bukowski) has an office, “Ethnographia,” which you can visit within Second Life (it is located in Dowden). As Tom Bukowski, I study cybersociality in Second Life using participant observation, interviews, focus groups, and the analysis of texts ranging from newsletters to blogs. A key element of my approach is thus to pair the study of virtual worlds with “traditional” ethnographic methods, paying attention to moments of breakdown when the social relations of the virtual world in question resist ethnographic interpretation as generally understood.

Have fun and interesting times over there!

Asia-Europe Foundation - ASEM Youth Dialogue 2006
The Asia-Europe Foundation and Casa Asia, supported by the Government of Navarra, organize the First Asia-Europe Youth Interfaith Dialogue in Navarra, Spain from 19 to 23 November 2006.

The ASEM Youth Dialogues have been conceived to provide an opportunity for Youth in Asia and Europe to exchange perspectives on themes identified as priorities by the Asia-Europe Meeting during the biennial ASEM Summits, to create and foster human networks among young people by encouraging a common vision, and to increase initiatives in the field of Asia-Europe youth co-operation through the development of action-oriented Youth.

During this 4-day event, the young representatives of Churches, Faiths and youth religious organisations and networks, together with experts in inter-religious dialogue from the 38 ASEM countries, will be exchanging views and experiences based on their respective religions and spiritual traditions. The dialogue will also reflect on how religions can assist in facing critical issues that concern our societies, and will try to discover and create new pathways to peace through interfaith cooperation. These objectives will be captured in the ASEM Youth Declaration adopted by the participants at the conclusion of the dialogue, which is transmitted to the ASEM partners as a part of the youth contribution to the ASEM process.

Dutch participants in this event: Wijblijvenhier.nl (We-stay-here)

Trouw, deVerdieping| religie_filosofie - Roeping / Jonge Fieke wordt non na chat en gebed

Haar moeder: „Wij zeiden altijd al: Fieke is geen kind voor Nederland. Ze hield wel van uitgaan en is super sociaal. Maar ze kon het niet uitstaan dat mensen per se merkkleding moeten hebben, of een tweede auto. Geen kind van make-up en sieraden. Ze was altijd vol onbegrip over de verdeling van de rijkdom in de wereld. En trouwen, dat zag ze ook nooit voor zich.”

Het enige wat haar ouders echt bezwaarde, was het feit dat Fieke geen vervolgopleiding meer nodig meende te hebben. Dat vonden ze niet verstandig. „Ik heb dat aangekaart bij de generaal-overste van de orde. Zij was het met mij eens. De zusters hebben haar toen ingeschreven voor verpleegkunde. Dat was niet Fieke’s eerste keuze, ik zei: ’Denk eraan, als je iets anders wilt, dan zeg je het aan de overste’. Toen zei Fieke: ’Nee mam, zo werkt het hier niet. Zij hebben iets met mij voor’. Daar had ik niks meer op terug, het is haar keuze.”

Hoe groen ze ook moge zijn, Fieke Opdams toekomstdroom is momenteel glashelder. Op haar website beschrijft ze hoe haar begeleidster Elvira Maria na acht jaar de eeuwige geloften aflegt, de dag nadat Fieke zelf in het klooster was komen wonen. „Niet alleen zij, maar ook wij leefden al maanden naar het moment toe. Het was de eerste keer dat ik zoiets moois mocht meemaken, een eeuwige professie is echt niet zomaar iets De hele dag was er nog feest, een heel speciale dag. Maar dat ene moment in de kerk was het allermooiste wat ik ooit gezien heb.”

Ze mogen haar e-mailen zo vaak ze willen, Fieke mag niet altijd antwoorden. Eén keer per maand mogen ze bellen. Afgelopen zondag is de familie Opdam haar oudste dochter gaan opzoeken, voor het eerst sinds haar intreden deze zomer. Het bezoek was toegestaan omdat Fieke deze week negentien is geworden.

Jeanne Opdam: „Ineens schoot er door me heen: kind, wat heb ik je gemist. Toen zag ik dat koppie daar tussen die vrouwen. Dat was wel even slikken. Maar ze zag er goed uit, ze is zelfs afgevallen door het sobere en regelmatige leven. En ze straalde. Ze leek me zo gelukkig, dat ik dacht: wat wil ik eigenlijk nog meer?”

The whole Pope-affair still receives a lot of attention and I can hardly keep up with all the debates in the blogosphere and newspapers. Therefore I’m not trying to but refer you to some of the blogs that give a an overview from a Christian/Catholic perspective. What we miss in all the overviews is the views of the two learned men: prof. Khoury who’s book was used by the Pope and the Persian man from the citations.

First the professor. What does he have to say about the whole thing. Well I read this very interesting interview in the Frankfurter Algemeine and translated the most important parts into English (so my translation; if you see any errors just let me know): Continue Reading »

Meanwhile in the Muslim blogosphere many people have blogged about the Pope-issue and its consequences and also outside. One of the questions that frequently comes up in the debates where I am or at my blog, is where are the moderate Muslims?

The real losers here might be those Muslims who, although they might feel offended, hate the use of violence and prefer the fellow Muslims to tackle other painful and pertitent cases such as Darfur or the Hudud laws or the Andijan massacre.

You mean those Muslims we hear many stories about but who are somehow extremely difficult to capture on film or tape, like the Monster of Loch Ness? THOSE Muslims?

Continue Reading »

By now the Pope, in person, more or less expressed his regrets and the Vatican has tried to explain his comments. The reactions, among Muslim leaders, are mixed some welcoming the statement, others saying it is not enough, and again others are displeased because of his retractions, while others could not care less.
An important issue at stake here is of course the relationship between religion and violence. It would be mistake to think that Islam, or any other religion, is inherently violent. It would be also a mistake to think that Islam, or any other religion, is inherently non-violent. Continue Reading »

And yes, there we are: the Vatican has offered their apologies, but since he hasn’t done that himself it’s not enough for everyone. But let’s go back to the heart of the matter. The core of the pope’s message was:

[T]he world’s profoundly religious cultures see this exclusion of the divine from the universality of reason as an attack on their most profound convictions. A reason which is deaf to the divine and which relegates religion into the realm of subcultures is incapable of entering into the dialogue of cultures.

In this he is attacking secularism with his exclusion of faith from the realm of reason but also Islam because of (in his view) the exclusion of reason from the realm of faith. This might partly be the case but his examples were not correct (not historical and not for the present) so in that view you can consider his speech as unjust, insulting and certainly stupid. What is more striking however, and I can imagine the Vatican is surprised by this, how this speech is immediately framed as either ‘anti-islam’ or ‘the truth about islam’. But in anyway related to Islam, so we can speak of Islamizing the Pope’s speech. Continue Reading »