C L O S E R

nrc.nl - Binnenland - ‘Marokkanen vochten niet om Europa te redden’
‘Marokkanen vochten niet om Europa te redden’

Door onze redacteur Japke-d. Bouma
Het ministerie van VWS wil allochtonen meer betrekken bij de herdenkingen van 4 en 5 mei. Verwacht daar niet te veel van, zegt het NIOD.

Rotterdam, 5 mei. Staatssecretaris Jet Bussemaker (VWS, PvdA) wil meer aandacht voor de rol van allochtonen bij de bevrijding van Nederland en Europa in de Tweede Wereldoorlog. Ze laat het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) onderzoek doen naar de betekenis van de oorlog in de landen van herkomst van allochtone Nederlanders. Daarna wordt lesmateriaal ontwikkeld.De Partij voor de Vrijheid wil een spoeddebat over de kwestie. Kamerlid Bosma vindt de rol van allochtonen tijdens de oorlog „te verwaarlozen. Maar de PvdA wil die rol nu opkloppen om haar islamitische achterban te paaien.”

Het NIOD deed in 2004 ook onderzoek naar de rol van niet-Nederlanders in de oorlog. Aanleiding waren incidenten waarbij allochtone jongeren op 4 mei voetbalden met bloemenkransen in Amsterdam. NIOD-onderzoeker David Barnouw zegt dat het nieuwe onderzoek uitgebreider wordt.

Hoe groot was de rol van allochtonen bij de bevrijding van Nederland?

„Bijzonder klein. Of je moet de Canadezen als allochtonen zien. Wat we weten is dat er negentien Franse soldaten uit Marokko in het Zeeuwse Kapelle begraven liggen die bij oorlogshandelingen in 1940 zijn omgekomen. Twaalf van hen zijn omgekomen bij gevechten, zeven zijn omgekomen in Frankrijk en aangespoeld in Nederland.”

De rol van Marokkanen bij de bevrijding van ons land is te verwaarlozen, zegt de PVV.

„Dat klopt, als je er op die manier naar kijkt. De rol van allochtonen bij de bevrijding van Europa is echter wel significant te noemen. Er is veel bekend over Marokkaanse strijders in Duitsland en Italië.”

Wat gaat het NIOD onderzoeken?

„De Tweede Wereldoorlog was een wéreldoorlog. En heeft dus overal impact gehad. Het nieuwe onderzoek kijkt naar de gevolgen van de oorlog in de ‘thuislanden’ van veel allochtone Nederlanders. Als je de nieuwe generatie allochtonen wil betrekken bij de oorlog, zal je moeten vertellen wat deze voor hun grootouders betekend heeft. Ook de dekolonisatie die een direct gevolg was van de oorlog, zal erbij worden getrokken.”

Hoe greep de oorlog dan in, bijvoorbeeld in Suriname en Marokko?

„De oorlog was voor Suriname en de Antillen een enorme impuls voor de economie. Er zaten veel Amerikaanse militairen met geld in de zak. Het Surinaamse bauxiet was belangrijk voor de Amerikaanse vliegtuigindustrie. In Noord-Afrika daarentegen is heel hard gevochten. Wat dat betreft hebben Europa en Marokko een gedeeld oorlogsverleden. Ik vind dat je echter ook moet vertellen dat veel Marokkanen in Franse dienst waren om geld te verdienen. Nu hoor je wel eens dat ze Europa wilden bevrijden en het antisemitisme wilden stoppen. Dat is natuurlijk flauwekul.”

Suriname profiteerde van de oorlog. Marokkanen zaten in dienst om geld te verdienen. Krijgt uw onderzoek geen averechts effect?

„In zo’n onderzoek moet je eerlijk zijn. Je moet niet proberen groepen met leugens bij de oorlog te betrekken. Geschiedschrijving moet voor nuancering zorgen.”

Zal uw onderzoek meer allochtonen betrekken bij de herdenkingen?

„Het is absolute noodzaak. Als er iets ‘wit’ is, is het wel 4 en 5 mei.”

Maar kán het wel?

„Dat denk ik wel. We moeten er alleen niet ongelooflijk veel van verwachten. Wij leggen in Nederland veel nadruk op de moord op de joden. Maar voor een aantal niet-Nederlanders zijn het de joden die de Palestijnen onderdrukken. Dat zal een moeizaam punt blijven.”

Tags: tweede wereldoorlog

Er is wat te doen over de rol van Marokkanen in de Tweede Wereldoorlog. Aanleiding is een artikel in de Provinciale Zeeuwse Courant:

KAPELLE - Dat hij zich eraan ergert, is te zwaar uitgedrukt. Archivaris Frank de Klerk vindt wel dat er zo langzamerhand te veel indianenverhalen rondzingen over de rol van Marokkaanse soldaten tijdens de oorlog in Zeeland. En dat terwijl een onderzoeker, J. Hey uit Hengelo, de geschiedenis van bijna al die in Nederland gedode soldaten in kaart heeft gebracht.

In deze dagen dat de bevrijding van het overgrote deel van Zeeland wordt herdacht, komt het van pas die historische bladzijde eens op te slaan. Zeker sinds in Nederland, met name in de Marokkaanse gemeenschap, de belangstelling voor Marokkaanse militairen in de Tweede Wereldoorlog is toegenomen. De Klerk juicht dit toe. Enig historisch bewustzijn is nooit weg, maar, luidt zijn oproep, hou het alstublieft bij de feiten.

Een terechte oproep lijkt me.

Uit Heys navorsingen blijkt dat niet ��n Marokkaan bij oorlogshandelingen in Zeeland is omgekomen.

De meeste Marokkanen die in Kapelle zijn begraven - vijftien van de negentien - zijn in de zomermaanden van 1940 op Nederlandse stranden aangespoeld. Zij zaten waarschijnlijk op schepen die onderweg van Frankrijk naar Engeland door de Duitsers zijn getorpedeerd. Met de stroming dreven zij mee, richting het noorden. Op de Waddeneilanden zijn er veel aangespoeld en ook twee op de Zeeuwse kust, bij Vlissingen en Scharendijke. Pas na 1945 zijn ze met praktisch alle in Nederland gesneuvelde Franse militairen naar Kapelle gekomen. Kapelle kreeg d� Franse militaire begraafplaats voor Nederland toegewezen, omdat de gemeente zo goed had gezorgd voor ruim tachtig Fransen die in mei 1940 bij Kapelle werden gedood. Dat verhaal is genoegzaam bekend. Toch duikt steeds weer een ander beeld van de geschiedenis op.

Op zoek naar een verklaring, denkt archivaris De Klerk dat er feiten door elkaar worden gehaald. Marokkanen hebben in Zeeland niet meegevochten, ze hebben w�l in de oorlog op diverse plaatsen in krijgsgevangenkampjes gezeten.

Nog meer ophef ontstond na een interview met onderzoeker Hey in HP/De Tijd:

In de HP tonen enkele historici (Jan Schulten/Jan Hey) aan, dat dit niet mogelijk was. Zo is het verhaal dat er ongeveer honderd Marokkanen in Franse dienst vochten gebaseerd op de verklaring van 1 ooggetuige, die bij nadere bestudering niet kan kloppen. Op de begraafplaats van Kapelle zijn er 18 graven van Marokkanen, maar die zijn waarschijnlijk verdronken bij de evacuatie van Duinkerken.

Dat er, zoals in de PZC wordt gesteld, dingen door elkaar gehaald zou zeker wel kunnen. Zo is er een artikel in Acta Academica (*.pdf) over Marokkaanse soldaten in Europa en Oezbeekse krijgsgevangenen in het Amersfoortse kamp. Er is geen twijfel over het feit dat er Marokkaanse soldaten in Franse dienst waren; ook wel Goums genoemd. Overigens ook aan de zijde van Vichy-Frankrijk.

Verder kom ik nergens tegen, maar ik kan me ook vergissen, dat Marokkaanse soldaten op Nederlandse grond hebben gevochten. Wel dat ze er in begraven liggen als gevolg van hun strijd tegen de nazi’s. Wel dat Franse soldaten in de meidagen van 1940 in Nederland (Zeeland) gevochten hebben.

Dat men dus een rol heeft vervuld in de strijd tegen de Duitsers is vrijwel zeker volgens de bronnen. In die zin hebben ze dus zeker meegeholpen aan de bevrijding van Nederland (indirect dus). Of ze ook daadwerkelijk in Nederland gevochten hebben…geen idee. Maar is dat noodzakelijk?

Tags: Marokkanen, tweede wereldoorlog