C L O S E R

Pietitie, Blackface Pete and Nativism: Commodifying Popular Dissent Through Facebook

Posted on October 25th, 2013 by martijn.
Categories: Activism, Multiculti Issues.

As is the case in the last five or what years, the Netherlands is having a debate on Black Pete again. According to Dutch folklore, Sinterklaas arrives in the Netherlands via steamship every November, rides into town on his horse, and is assisted by his helper Zwarte Piet (Black Pete), to hand out gifts to children. It is one of the most important festivities in the Netherlands, highly commercialized, with an emphasis on making the children happy.

A Dutch tradition

Black Pete, Zwarte Piet: The Documentary is a film about the blackface tradition of Zwarte Piet, a Dutch folklore character associated with the celebration of Sinterklaas.

This year the debate appears to have gained significance and the reactions among some white native Dutch people border on racism (or cross that border by a few lightyears). They want to defend their culture, which they call Dutch culture, against the critique on the racist aspects of the feast and attempts to do away with Black Pete. This shows that in times of conflict racist statements are made easily even though there is a taboo on it as well. More important probably then racist slur, is a racial discourse that attempts to safeguard the privilege of native Dutch whites as the norm, as the ones who constitute the Dutch moral community and Dutch culture, based on the idea of ‘we were here first, so do not mess with our traditions.’ Overt racist remarks (although clearly present in the debate and often legitimized by saying well this is the Internet, emotions are running high, I’m not a racist, but.., and so on) maybe taboo in general, the racial ideology present here is used to safeguard the positions of whites (which of course doesn’t mean that it divides society and black and white over this issue since people from both groups support the various standpoints).

Supporting the petition

An interesting thing in the current discussion is the so-called Pietitie. This is a Facebook page with an online petition calling to preserve the tradition of Black Pete. On their FB page they claim it is a page for people who want to stand up against banning the Sinterklaasfeest even though hardly anyone talks about that it; the critique is about the Zwarte Piet phenomenon. On the site for the petition the makers claim:

‘What a nonsense! Banning Black Pete? Never! Black Pete is Black Pete and should remain so. […] We, all Dutch people who are in favour of the tradition of Sinterklaas (including Zwarte Piet) note that this is a tradition that takes place in the Netherlands for years. Currently Zwarte Piet is never compared with slavery and it is nothing to do with discrimination! […] Black Pete should remain black/brown!”

Now clearly there are people who do connect Zwarte Piet with slavery and discrimination, if not they would not need this initiative. One is left wondering who constitutes the categories of ‘we’, and ‘Dutch people’ the petition is constructing here. Presented in the media as a spontaneous popular initiative on the internet the page got about 2 million likes in a few days; a record in Dutch Facebook history. However on Red Light Politics Flavia Dzodan shows something else is happening here:

Zwarte Piet, racism and gaslighting as a culture wide phenomenon in The Netherlands – Red Light Politics

I pointed out that contrary to media claims, the petition to leave Zwarte Piet unchanged was not a grassroots effort. The campaign was initiated by a marketing agency seeking to make a “test case” for their customers on the effective use of social media to gather public support. They are now advertising the campaign on their website as a “success” that proves their expertise on artificially influencing public opinion. Screen capture of this agency’s marketing (link here, but I am screencapping in case they change or remove it): in Dutch, a “portfolio” of this marketing agency’s customers where, at the bottom, there is a message in Dutch stating “The proof that social media works: from 0 to 720,000 “likes” in 20 hours”, followed by a link to the racist petition. (The number of “likes” at the time of this writing is at 2.1 million).

(screenshot via Red Light Politics)

The line at the bottom reads ‘Proof social media works. In 20 hours from 0 to 720.000 likes!’ This was also tweeted by the CEO of Xtra Digital Agency Chris Meeusen where Kevin van Boeckholtz and Bas Vreugde (who set up the FB page) work.

Commodifying Dissent

In a few interviews the initiators claim to be surprised by the overwhelming reactions which is plausible because in their wildest dreams they would not have guessed this becoming the most popular Dutch Facebook campaign so far. They work for Xtra Digital Agency; a firm that works on e-commerce, social marketing and online campaigns. Their apparent success is used again in their own marketing wherein they try to show how effective marketing on social media can be. Of course with them as the experts and kings of facebook marketing; Pietitie proofs just that under the guise of ‘saving Black Pete‘.

UPDATE
Below, in the comment section Bas Paternotte added a few interesting details (read the whole comment, including his questions). ThePostOnline (where BP publishes) calculated the media value of the FB page: 900.000euro. The value of the profiles of the people who like approach 25 million Euro. These sums of money cannot be cashed in immediately, but if they support a product on their page, this will be of value.

What is happening here is called commodifying dissent. Nothing new here of course except that commodification I think usually pertains to a process in which marketers commercially re-appropriate attitudes and practices that oppose status quo (such as aspects of popular culture). Here however a symbol, a practice, that is very much connected to the status quo of race relations, minority vs majority politics and racism in the Netherlands is used to sell a particular service: using social media for commercial ad campaigns. As said, Sinterklaas is a highly commercialized feast and it is not so surprising marketers step into the debate. Of course not as such but through a form of guerilla marketing commercial intentions are disguised by a mode of activism.

An important critique on commodifying dissent is that this type of dissent never opposes the status quo but reinforces it since the dissent becomes part of mainstream conformity and consumerism through its commodification. In this case it leads to exposure for a commercial agency that is, among other things, specialized in online campaigning. Furthermore as commidified dissent usually does, it strengthens that status quo. The strong conclusion by Flavia Dzodan is not surprising:

To sum it up, a business is making money out of enforcing anti Black racism and exploiting the legacy of slavery. And yet, two million people will willfully adhere to this campaign claiming it “represents them”, obviously ignoring that each time they support it, they are merely a number for a corporate enterprise to make $ out of the whole ordeal. Then, a rather significant number of those two million people will viciously attack anyone who opposes them either using the gaslighting described above or, when that doesn’t render the desired results (i.e. silencing opposition), sending open threats of violence (beatings, rape, “I will find you and teach you a lesson” etc etc).

The myth of tolerance in The Netherlands is nothing more than an empty word to hide abuse and terror for anyone who dares resist. The “tolerant” ones, either making money out of enforcing racism or hiding behind gaslighting and rhetoric violence, willing to say anything to maintain the status quo. This is what a culture of abuse looks like.

A challenge nevertheless?

One might wonder if the success of the Pietitie is not only an affirmation of the status quo but, despite my considerations made above, also of a growing challenge to that status quo. The debate about Black Pete is going on for years now, at least is far back as the beginning of the 1990s. The anti Black Pete activists and intellectuals have gained momentum for their cause, have been able to reach mainstream media albeit with considerable racist backlash and ridicule. But these strong counter-reactions are a sign of movement and success as well; in the past one could easily ridicule them and go on. And now, to the agony of many, the debate goes on and on. It does not go away and will not go away because there is a new generation of Dutch intellectuals who will not accept people telling them to just go away, go back where they came from and who claim to be part of the Netherlands and to have a say in how the Dutch moral community as much as the any other (white) intellectual.

13 comments.

Impressie van een islam van Nederland in debat

Posted on October 16th, 2013 by martijn.
Categories: Activism, Islam in the Netherlands, islamophobia, Multiculti Issues, Notes from the Field, Public Islam.

Het voorafje

Het debat in De Balie was natuurlijk al begonnen voordat het begonnen was. De commotie over de gescheiden plekken voor vrouwen die, op verzoek van die vrouwen, geregeld waren door De Balie was groot. De Balie heeft hier onhandig gecommuniceerd. Aan de andere kant, men had kunnen communiceren tot men een ons woog; voor sommige criticasters was dit een vorm van islamisering of zelfs shariaisering. En dat nog wel in De Balie, de tempel van de vrijheid van meningsuiting. Ook onder moslims leidde het tot beroering: moesten déze moslims met déze arabist in debat? Drie extremen dat kan tot niets leiden, was de mening onder velen, temeer omdat, zo vond men, ze het alledrie eens zijn over het gegeven dat islam en Nederland niet zomaar compatible zijn. Jongerencentrum Argan zette een tegendebat op. Zie HIER voor het verslag van Jan Jaap de Ruiter.

Uiteindelijk bleven de speciaal voor deze vrouwen gereserveerde stoelen onbezet. Wellicht had men gezien de commotie eieren voor hun geld gekozen of vond men de afscheiding met mannen toch niet voldoende.

Ik was voor de verandering eens ruim op tijd (ja, ik doe echt mijn best mijn leven op dit punt te verbeteren) en genoot van een kopje koffie in De Balie. Na even een praatje gemaakt te hebben met Hans Jansen, O. en met Ibrahim Wijbenga ging ik bij de ingang nog even wat bekenden groeten. Daar werd ik vervolgens bij gestoord door Tom Staal van Powned; zoals de redactie daar al lang weet (want dat heb ik keurig uitgelegd aan een mevrouw van de redactie al een jaar of zo terug) praat ik niet met Powned. Niettemin drong Tom Staal zich toch op en vroeg of ik wat wilde zeggen. Mijn antwoord was dus ‘nee’ en daar nam hij geen genoegen mee. Ik móest uitleg geven. Mijn uitleg is ‘daarom’ want ik blijf mezelf natuurlijk niet herhalen. Daaropvolgend wist hij ongeveer tien keer te melden dat dat slap was van mij. Gelukkig reageerde hij dus heel gevat.

Bij het begin van het debat was er een klein opstootje omdat enkele moslims aan het bidden waren. Volgens directeur Yoeri Albrecht was dat hinderlijk zo in de gang en is De Balie ook geen gebedshuis. Dat laatste maakt voor het islamitisch gebed niet veel uit, maar ok. Ik heb het niet gezien, maar hij maakte er een einde aan. Bidden voor de ingang van de zaal of in de gang lijkt me ook niet verstandig in ieder geval, los van of het nu wel of geen provocatie is. Volgens mij was er ook een moskee in de buurt. Ik heb er verder weinig over gehoord, dus ik heb niet het idee dat men daar verder heel boos over was. Zie het verslag van AT5. Ik vraag me overigens af of het gebed echt verstoord werd; wat ik begreep waren ze klaar met het gebed maar ik kan me vergissen.

Moeilijke debatten

De speciale stoelen voor de dames blijven leeg. Foto via @ananninga

Albrecht opende het debat en stelde dat moeilijke debatten in De Balie thuishoren. Hij gaf daarna het woord aan Van Praag; de uitgever van de boeken van Hans Jansen. De opzet van het debat was vrij helder; Van Praag stelde vragen / legde stellingen voor aan Okay Pala en Abdul-Jabbar van de Ven op basis van wat Hans Jansen over islam geschreven heeft en Hans Jansen mocht toelichting geven en reageren op beiden (en zij weer op hem natuurlijk). Daarmee stonden Pala en Van de Ven eigenlijk al 1-0 achter omdat het debat zo het karakter kreeg van mensen te verantwoording roepen. De heren probeerden zich daar wel uit te worstelen door af en toe de aanval te kiezen. Zo stelde Abdul-Jabbar van de Ven dat hij toen hij in Nederland landde al hoorde over het gedoe van die plaatsen voor vrouwen en hij dacht: “Op het moment dat ik voet zette in Nederland, hoorde ik van de stennis rond dit debat en ik dacht: typisch Nederland, dat kleinzerige gedoe.”

Abdul-Jabbar van de Ven kreeg als eerste de vraag die vrij aardig aangaf in welke toon we de rest van dit debat moesten zoeken, namelijk of God eigenlijk niet vrouwelijk is. Van de Ven gaf aan dat dit een onzinvraag was aangezien God niet menselijk is, geen menselijke eigenschappen heeft en dus ook niet op die manier vergeleken kan worden.

De discussie ging vrij snel over islam en democratie en over sharia en democratie en de ambities die de islam daarbij zou hebben (van dergelijke soortgelijke phrases moeten we echt eens af; het is niet de islam die iets doet. het zijn moslims die iets doen, of niet doen.). Volgens Pala is zijn organisatie Hizb ut Tahrir (HuT) niet bezig met het invoeren van sharia in Nederland en Van de Ven wees erop dat het invoeren van de sharia complex is en dat mensen beter eerst bij zichzelf kunnen beginnen alvorens een shariastaat te claimen. Hans Jansen stelde dat sharia in feite een license to kill is voor moslims ten opzichte van niet-moslims en dat de rechten die ongelovigen hebben onder sharia geen rechten zijn, maar gunsten. Volgens hem zijn ongelovigen dus niet beschermd zoals de situatie in Egypte laat zien. Van de Ven komt daarop met islamitische bronnen die het ongelijk van Jansen moeten aantonen en in ieder geval laten zien dat het inderdaad complexer is dan hij stelt. Onder moslims kan dit op bijval rekenen van velen (maar niet allemaal), maar voor de rest van het publiek is dit niet erg overtuigend.

Als het gaat om democratie is de situatie volgens Pala vrij helder: islam en democratie horen niet samen. Hij stemt dan ook niet. Opvallend genoeg is de Hizb ut Tahrir een politieke partij, maar volgens Pala niet één zoals we dat kennen van het Westerse democratische systeem. Volgens hem hebben moslims de politiek ook niet nodig. De voorzieningen die moslims nodig hebben zijn er in Nederland en die zijn er gekomen ondanks de politici. De nuances die Van de Ven en Pala aanbrengen zijn nauwelijks besteed aan het publiek; althans niet aan een deel van het niet-moslim publiek dat tegen islam als geheel is. Sterker nog men vond dat Pala en Van de Ven daarmee om de hete brij heen draaiden, niet eerlijk waren en niet lieten zien zoals het echt was. Dat was ook voortdurend het punt van Hans Jansen. Hoewel hij zijn geloofwaardigheid in de wetenschap al lang is kwijt geraakt door de eenzijdige en soms zelfs verdraaide weergave van de realiteit in zijn boekjes, staat hij bij een islamofoob publiek nog steeds in aanzien. Tegenwoordig is hij columnist bij Geenstijl; inderdaad dezelfde site waarvan Annabel Nanninga (nadat Telegraaf erover publiceerde) een boosmakertje bakte over de gescheiden plekken voor vrouwen in De Balie.

Identiteit & Ideologie
Op een gegeven moment stelt Van Praag de vraag aan Pala en Van de Ven of zij zich Hollands voelen; de vraag is nadrukkelijk niet voor Jansen. Dat kan alleen verklaard worden door het gegeven dat Jansen geen moslim is hetgeen aardig de insteek van deze voorzitter liet zien. Als hij neutraal was geweest en niet de boekverkoper van Hans Jansen had hij ook hem die vraag gesteld. Van de Ven maakt duidelijk dat hij zich ziet als Hollands, maar ook als wereldburger en dat hij zich mede door het debat in Nederland niet thuis voelt. Manchester, waar hij woont, is op dat punt beter stelt hij.

Vervolgens gaat het in debat in de richting van shariaenclaves (het voorbeeld van de Schilderswijk wordt genoemd; ja het gaat echt alle kanten op). Op momenten dat het debat dreigt te gaan over alles wat buiten Nederland plaatsvindt, wijzen Pala en Van de Ven dat af: “Dat is niet het onderwerp.” De voorzitter wil toch graag echt weten wat moslims nu idealiter nastreven. Dat zijn er nogal wat: ruim 1.000.000.000 maar ok, het gaat om Pala en Van de Ven natuurlijk. Beiden maken duidelijk dat de ideale situatie volgens hen is dat islam overal regeert. Dat is toch ook logisch zegt Van de Ven, iedereen wil toch dat de eigen ideologie overal geldt? “Het Westen doet dat ook, met leugens en geweld. Denk aan de oorlog in Irak.” Het is niet zo stelt hij dat als je verklaart tegen democratie te zijn, dat je dan voor dictatuur bent. Dat gaat er, zo stelt hij, van uit dat democratie vrij is van onderdrukking hetgeen natuurlijk niet zo is verklaart hij met een verwijzing naar de situatie van zwarte burgers in de VS in het verleden.

Foto via O.

Waarheden
Volgens Hans Jansen zijn de nuances die Van de Ven en Pala aanbrengen, geen nuances, maar leugens. Bijvoorbeeld wanneer het gaat om Syrië. De rebellen daar willen volgens hem sharia. “Dat mensen daar niet voor uit willen komen en zich ervoor schamen is begrijpelijk met zo’n verschrikkelijk systeem, maar van jullie verwacht ik meer.” Pala wil niks zeggen over Syrië maar wel wil kwijt dat het vertrek van Nederlanders naar Syrië om daar te vechten niet de aanpak van HuT is. De stichting van het kalifaat dient volgens hem te gebeuren als een intellectuele en politieke onderneming, maar niet met kogels. Als iemand wil gaan, dat is tegen onze methode, maar dat is zijn vrijheid. En als het van de Nederlandse staat mag, wat is het probleem dan?

“Beperkingen (die Van de Ven en Pala aanbrengen voor het verwezenlijken van sharia zoals haalbaarheid en draagvlak en de verschillen tussen moslimlanden en niet moslimlanden, MdK) van plaats en tijd zijn uitsluitend van tactische aard. Jullie zijn bang om eerlijk te zeggen wat jullie willen. Zo wordt het slaapverwekkend.” stelde Hans Jansen. Tactiek is inderdaad niemand vreemd, maar dat toepassing van islamitische principes ook volgens het begrip dat Van de Ven en Pala hebben in een niet-islamitische omgeving complex en genuanceerd is (zoals zij benadrukten) was niet wat het publiek wilde horen. Dat kwam ook naar voren in het onderwerp geloofsafval; een punt dat Jansen al eerder naar voren had gebracht. Pala en Van de Ven zijn het erover eens dat dat tegen de islam is. Van de Ven stelt dat je in Nederland zo iemand adviseert en die persoon gaat dan zijn of haar eigen weg. Pala vult aan dat dit het probleem van de persoon in kwestie is hier, zijn keuze.

Zaalvragen
Vervolgens is de zaal aan bod hetgeen leidt tot nog meer verwarring en hak op de tak gedoe dan al het geval was. Joods-christelijk pastor Ben Kok stelt dat als islam vrede is, hoe het dan kan dat er overal geweld is met moslims (voor een preciezere uitleg zie zijn site). Van de Ven stelt daarop dat we spreken over islam en niet over moslims. Kijk ook naar Engeland zegt hij en hoeveel moslims daar vast zitten. ‘Maar niet omdat ze moslim zijn’ roept iemand uit de zaal. Niet geheel onterecht wordt dat bestreden door Van de Ven.

Ook Maiwand al-Afghani komt aan bod en begint een lang betoog. Na een uitgebreide begroeting waarin hij onder andere moslims vrede wenst, reageert Van Praag direct door te stellen: “Dus mij wens je geen vrede toe?”. Maiwand Al Afghani stelde verder onder meer: “Wij moslims moeten niet bang zijn om de waarheid te zeggen. We moeten de zaken niet verdraaien. Wij willen het liefst op vreedzame wijze de islam laten domineren. Net als de profeet dat aanvankelijk ook deed. Maar op een gegeven moment werd hij gedwongen tot de jihad.” Hij zei nog veel meer, maar zijn lange verhaal leidde tot ongenoegen en ongeduld bij veel aanwezigen onder wie Annabel Nanninga die riep dat hij naar huis moest gaan. Ik denk dat velen daardoor de crux van zijn betoog misten en ook de zware lading ervan. Ik ga er hier niet verder op in. In zijn antwoord wijst Van de Ven Maiwand op het belang van goede manieren en vraagt hij zich af hoe lang Maiwand de islam al bestudeert: “Laten we het anders zeggen, dat ik na jaren van studie tot ander inzicht kom.” Hans Jansen herhaalde zijn eerdere opmerking dat hij zich ook zou schamen voor een gedachtegoed als dat van shari’a. Hij vond het wel wat laf was dat als Pala en Van de Ven, er omheen blijven draaien. Volgens mij was dit zo ongeveer het moment dat Van de Ven en Pala het debat lieten voor wat het was. De lichaamstaal van Van de Ven sprak in deze boekdelen volgens velen: die kwam ongeïnteresseerd over volgens sommige moslims en niet-moslims. (Zie het verslag van Maiwand Al Afghani).

Op een gegeven moment, ben even kwijt hoe, gaat de discussie over het doden van ongelovigen. Van de Ven stelt dat Jansen alles uit de context haalt waarop Pala de hele context van het vers aanhaalt. Eerder had Van de Ven ook al de islamitische bronnen gebruikt (hadith) en de toehoorders gevraagd of die betrouwbaar waren (de hadithverzamelingen); waarop diverse moslims in het publiek dat beaamden. Ibrahim Wijbenga kwam terug op de verwerping van democratie en de stelling dat moslims de politiek niet nodig hebben. ‘Hoe wil je dan moslims een stem geven tegen de PVV’? zegt hij. ‘Wat heb jij dan bereikt’ riposteert Pala.

Na Al Afghani is er nog iemand uit het publiek die een statement wil geven (nadat iemand had gepleit om het nu eens eindelijk over het thema de toekomst van de islam te hebben). Volgens mij maakte deze man het statement namens een groepje autochtone niet-moslims in het publiek en hij stelde dat hij ervan overtuigd is na dit debat dat hij geen sharia wil en dat sharia betekent het aanvallen van niet-moslims. ‘Sharia is eeuwige broedermoord’. Hetgeen Pala verleidt tot het antwoord: ‘U weet inderdaad niet veel van islam.’

Een vrouw uit het publiek stelt vervolgens de vraag wat haar toekomst onder sharia is aangezien zij getrouwd is met een vrouw. Pala en Van de Ven geven daar niet echt antwoord op wat op afkeuring van een deel van het publiek kan rekenen. Hans Jansen wijst er nogmaals op dat sharia een ‘suprematie ideologie’ is waarna Van de Ven stelt dat de toekomst van islam in Nederland een ander thema is dan de toekomst van Nederland onder islamitische dominantie.

Pala brengt dan een belangrijk punt aan de orde: “De toekomst van moslims in Nederland is een beter onderwerp. Wij zijn minderheid en wij vragen of jullie nog met ons willen samenleven?” Volgens Hans Jansen kan dat niet: de intolerantie van de islam kan niet geaccepteerd worden. Maar stelt hij, als moslims zich afkeren van de sharia en niet overal eisen gaan stellen, dan kunnen moslims best hier worden.

Van de Ven stelt opnieuw dat Jansen alleen het, volgens Jansen, negatieve van de sharia belicht en zo alles uit de context haalt. Van de Ven verwijst naar een filmpje van hem op Youtube waarin hij ‘met bewijzen’ aantoont dat Jansen een kwakzalver is. Dat is zo ongeveer het einde van het debat, zeker als enkele moslims weer ‘Takbir!’ en ‘Allahu Akbar!’ roepen. Ik schud nog wat bekenden de hand onder wie Van de Ven en vertrek vervolgens.

Foto via @ananninga

Een paar losse eindjes

Er valt genoeg te zeggen over dit debat. Maar laat ik me beperken tot een paar punten.

• Net als het eerdere debat in De Balie met Haitham al Haddad had dit debat veel weg van het ter verantwoording roepen van radicale moslims en het proberen hen te ‘ontmaskeren’. Dat zorgt voor een debatsetting die bepaalt niet constructief is en het is de vraag of Pala en Van de Ven zich vrij voelden om alles te zeggen wat ze wilden.
• Nuances die werden aangebracht, voorwaarden die werden aangegeven, het toelichten van de context en complexiteit van sharia werden niet gezien als een constructieve bijdrage door Jansen en zijn supporters, maar als om de hete brij heendraaien of zelfs liegen. Waarschijnlijk lieten Van de Ven en Pala ook niet het achterste van de tong zien, maar dat had waarschijnlijk ook te maken met het gegeven dat vanaf het begin een negatieve definitie van islam en sharia aan hen werd opgedrongen door Jansen en de voorzitter en enkelen uit publiek. Beaamde men het punt van Jansen dan zou dat ongetwijfeld leiden tot een ‘zie je wel, dat is islam, ik heb het altijd al gezegd’ effect en tot meerdere eer en glorie van Jansen. Gingen ze er tegenin dan was het ongeloofwaardig of zelfs een leugen. Zowel Pala als Van de Ven konden dat dus nooit ‘winnen’ en daar ging het ook om. Een deel van het publiek was gekomen om de ‘ontmaskering’ van deze radicalen te zien gezien de verzuchting van sommigen wanneer ze nu eindelijk eens de waarheid spraken of in sommige gevallen dat nu eindelijk de waarheid van de islam duidelijk werd. Anderen waren juist gekomen om de ontmaskering van Jansen te zien, maar dat kon amper in de structuur van dat debat. Het gegeven dat Jansen niet werd gevraagd naar zijn identificatie met Nederland en de andere twee wel, geeft goed aan dat het geen debat op basis van gelijkwaardigheid was.
• Het verwijt klonk uit de zaal dat het hele debat helegaar niet over de toekomst van islam in Nederland ging (beterschap). Na enig aandringen zei de voorzitter dat ze daar toch al de hele avond invulling aangaven. Dat was precies wat er gebeurde; er werd een manipulatieve invulling gegeven aan dat (veel te) brede en vage onderwerp. Een invulling die rechtstreeks ontleend was aan de boeken van Hans Jansen. Zonder twijfel hadden beide heren Van de Ven en Pala veel diepgaander kunnen antwoorden op de vragen die hen gesteld werden, maar de complexiteit van de islamitische jurisprudentie op deze gebieden vergt dan wel een lange uiteenzetting. De helft van het publiek was dan waarschijnlijk afgehaakt of had de uitleg weggejoeld. Geen van beide heren is in de valkuil getrapt om dan maar makkelijke oneliners te geven, maar ook ging geen van hen de diepte in. Dat was begrijpelijk. Dan moet je een wetenschappelijke opponent hebben en een publiek dat die discussies snapt en kent. Dat was er niet in De Balie. Het gevolg was wel de begrijpelijke indruk bij veel leken dat de heren om de hete brij heen draaiden. Niet dat de heren logen zoals sommigen suggereerden. Daar is geen enkel bewijs voor geleverd. Niets van wat ze zeiden is in tegenspraak met lezingen of publicaties, maar sommige vragen kunnen niet in enkele seconden met een simpel ja of nee beantwoord worden. Niet dat tegenstanders overtuigd zullen worden door een uitgebreide verhandeling over fiqh, maar bij sommige onderwerpen was dat eigenlijk wel noodzakelijk.
• Dat de heren op de vlakte bleven, betekent wel dat velen in de zaal die niet per definitie pro of anti waren, hun zorgen en vragen eigenlijk niet echt besproken zagen worden. Voor hen was deze avond tijdsverspilling begreep ik van enkelen.
• Juist de aanwezigheid van mensen als Maiwand Al Afghani die Van de Ven en Pala bekritiseerde toont ook aan dat de heren niet zomaar wat kunnen zeggen. Wat ze zeggen daar moeten ze achter kunnen staan (ook al vergt het precieze antwoord meer tijd en uitleg) en verdedigen ook tegen hen die wel (meer of minder) kennis hebben van islamitische jurisprudentie en aanverwante zaken. In mijn interpretatie ga ik er dus vanuit dat wat Van de Ven en Pala zeiden klopt vanuit hun interpretatie van islam.
• Dat er geen livestream van het debat was, is zeer te betreuren. Maar wel begrijpelijk. Juist het voorbeeld van Hans Jansen die inderdaad voortdurend Koranverzen e.d. uit de context rukt, is het voorbeeld van hoe bepaalde uitspraken geknipt en geplakt kunnen worden en verspreid kunnen raken zonder dat ooit nog iemand weet in welke context ze gedaan werden. Aan de andere kant, als de opname gewoon online zou staan, zou daar altijd naar terug verwezen kunnen worden. Niet dat het werkt overigens geen livestream en een verzoek om niet te filmen: Youtube.  Inmiddels heeft ook De Balie het hele debat online gezet. En zie ook DeoVolente dat Van de Ven wil uitnodigen voor een debat.
• Het punt van islam en democratie is een belangrijke. Niet alleen in principieel opzicht, maar ook in pragmatisch opzicht. Ga je als moslim meedoen met het politieke spel met het gevaar ingekapseld te worden door het systeem? Waarbij je zelfs medeplichtig kunt worden aan de misstanden en misdaden die een uitkomst zijn van dat systeem? Maar waarbij je wel degelijke enige invloed hebt? Of blijf je buitenspel staan waardoor je je geweten zuiver houdt, maar waarbij je invloed hoogst waarschijnlijk marginaal is of zelfs averechts werkt aangezien men bang van je wordt en je wantrouwt? Een klassiek dilemma dat bekend is in diverse sociale bewegingen en dat we ook deze avond zagen. Het is jammer dat de discussie tussen Ibrahim Wijbenga en het panel niet meer uitgediept werd; eindelijk ging het ergens over. Niet dat de heren het eens zouden worden, maar islamitisch en ook politiek gezien zijn dit belangrijke onderwerpen en er is het nodige over te zeggen.
• In de zaal zaten duidelijk supporters van de drie panelleden, maar ook anderen. Die anderen zetten deze panelleden vooral weg als extremisten met wie per definitie niet te praten valt. Voor veel niet-moslims in de zaal waren Van de Ven en Pala extremisten, geloofsgekkies en leugenaars; zeker bij degenen die op de hand van Jansen waren en hem zagen als wetenschapper. Onder de moslims zaten er veel die vonden dat Jansen afging, loog en draaide.
• De gespreksonderwerpen waren een recycling van 13 jaar islamdebat is de meest gehoorde kritiek. Dat klopt denk ik wel. Daardoor kon iedereen op bekend terrein blijven en hoefde niemand echt na te denken over de consequenties van het eigen gedachtegoed. Ik denk tenminste niet dat Pala en Van de Ven ook maar één origineel thema hebben gehoord in De Balie. En Jansen natuurlijk al helemaal niet.
• De avond draaide deels om het vraagstuk van pluriformiteit. Hoeveel pluriformiteit kan deze samenleving aan en kan deze samenleving ook moslims aan die een bepaalde structuur principieel en pragmatisch verwerpen en die als moslim zelf ook door anderen fundamenteel verworpen worden? Heeft een islam, zelfs al wordt die politiek-radicaal beleefd, plek in Nederland? En kunnen mensen die moslims en islam per definitie weg willen hebben, wel functioneren in dit land? De vraag naar de toekomst van islam in Nederland is namelijk in zoverre onzinnig dat de islam hier is, al behoorlijk lang en echt niet weg gaat en ook zich ook niet altijd manifesteert als religieuze en politieke voorlieden zouden willen.
• Je kunt je afvragen (en veel moslims op Facebook deden dat ook) waarom Okay Pala en Abdul Jabbar van de Ven meedoen met zo’n debat waarbij van tevoren duidelijk is dat zij degenen zijn die zich moeten verdedigen en verantwoorden.

Tot slot, of het nog niet lang genoeg is, een bloemlezing van de tweets:

13 comments.

Bidden in het openbaar

Posted on October 12th, 2013 by martijn.
Categories: Activism, Multiculti Issues.

TruestoryASA had een idee. Bidden in het openbaar.

Hii, so we had an idea for a video, it was to Pray in Public and to film what reactions we would get. So, we decided to get a compass, do wudu, go out and pray sunnah (2 rakkahs) for Allah and to film what reactions we would get. Our intention was to show the world that Muslims are more peaceful then what they think. Almost everybody was so nice and respected us for being dedicated and faithful to our religion. Hope you guys enjoyed the video and SPREAD the LOVE! thanks! much LOVE
-TrueStoryASA

Nu kan bidden in het openbaar nogal een ding zijn gezien het recente verbod op het openbaar bidden in Parijs en soms wordt het ook gebruikt als protestmiddel. De reacties van voorbijgangers in dit filmpje zijn duidelijk van andere aard. Men is verwonderd en nieuwsgierig en een enkeling wellicht ook wat angstig (let op de man met koptelefoon). Niet iedereen lijkt het er mee eens te zijn of misschien dat sommigen het hinderlijk vinden; de nadruk op respect zoals één vrouw doet geeft iedereen de gelegenheid door te gaan waar men al mee bezig was.

Ik vind dit wel een interessante invulling van activisme. Misschien dat we dit in de toekomst meer gaan zien?

H/T: A.M.

1 comment.

Stand Up, Speak Out – President Peres and the body politics of a statement

Posted on October 7th, 2013 by martijn.
Categories: Activism, Gender, Kinship & Marriage Issues, Multiculti Issues, Notes from the Field, Society & Politics in the Middle East.

Every now and then Israeli politicians visit the Netherlands. Last year Netanyahu was here. Last week Israeli President Peres was in the Netherlands. One of the events in which he participated was the TV show Collegetour where in a one-to-one interview a guest is confronted with questions from the audience; mostly students. This concept has already produced several interesting episodes. The episode with Peres was, in my opinion, quite boring. There weren’t many critical questions but at one point this changed. Look at the next fragment (it’s in English, with Dutch subtitles).

video appears after 30 seconds
On the Dutch blog Wij Blijven Hier (We are here to stay) Nazir Bibi Naeem, the lady who asked the question reported about her experience. Interestingly she describes it as a bodily experience:

“My heart pounded. For a moment I thought I would hyperventilate because I was so nervous. There were threehundred people in the room. Enough security. And something I’m not used to at all: cameras and a microphone. But it was also something I really looked forward to. I concentrated on my breathing and I realized that I did not want to go home like others to say I saw mr. Peres. No. I was going to say something. Mind you, not ask, but SAY something.

I stood up and fortunately the presenter saw me. He pointed at me and the microphone came to me. I took a deep breath and said one of the things I could have said. I tried to stay calm, because I did not want to come across as ‘that angry girl with the little headscarf’. I sat down after my ‘question’. An uncomfortable look appeared on the face of the presenter, which I would translate as ‘Boy, that escalated quickly’.

She did not really bother about the answer (‘Yeah yeah. Talk yourself out of it, again.) After the meeting was over, the audience applauded and left, she stayed for a moment. When she left, she received several compliments from the audience, but her reaction was: “People. Please. Don’t. Do. that. If you believe in something, stand up. Literally.” She wanted to take the opportunity to criticize Peres not only among likeminded people, but in a meeting where she could confront him.

I’m interested in this relation between modes of activism and bodily experiences. What Nazir Bibi Nazeem so vividly describes here is probably familiar to everyone who has spoken in public and who has spoken out on issues that are close to one’s heart. With her saying that she doesn’t want to appear as the angry girl with the little headscarf she appears to refer to a common stereotype in Dutch Islam debates about angry Muslims (called ‘booslims’; a combination of the Dutch word for angry – boos – and Muslim – moslim). Not much is needed to get that stereotype imposed; speaking out is sufficient. Trying to remain calm and reserved and speaking clearly she apparently realizes that her body is part of what signifies an accepted but (in the case of Muslims) not expected mode of debating.

What public speakers often do is cultivating self-control but at the same time the body is never completely in control. Many noted, in the above example, president Peres appeared physically uncomfortable when the question was asked. As indeed most of the questions were not very critical and he could indeed elaborate on how Israel was to be protected, this question probably came as an unpleasant surprise. Others however, on Twitter, stated that her remarks were displaying a lack of respect and decency, referred to her as ‘angry little headscarf’ and ‘radical Muslims’ (yes, there you go) ‘agressive’ and thought Peres responded with dignity, wisdom and grace.

The way a public speaker sees him/herself (body image) and tries to model herself into the accepted ways of debating shows and gives him/her a sense of place in the world and a connection to others. A person’s body image and the ways in which he/she tries to shape it, influence posture, movement, tactility and speaking out and is informed by the idea the speaker has of other bodies and that other bodies have of the speaker. People’s bodies therefore are not separated from the mind nor are they merely physical entities. The body is the medium through which the mind speaks and there is a myriad of ways in which society is inscribed on the body. Furthermore it is not that the body just stands for the accepted modes of public speaking, it ís speaking as the speaker’s reference to angry Muslims and headscarves illustrate.

0 comments.

In Memoriam Dara Faizi: The Netherlands for the Netherlanders

Posted on October 1st, 2013 by martijn.
Categories: Arts & culture, islamophobia, Multiculti Issues.

Yesterday Afghan-Dutch comedian Dara Faizi died. Only 25 years old he was trying to build himself a career and he already had his own show ‘Gevaarlijke gedachten’. In the spring of 2013 he invented his alter ego Bijan; a refugee from Iran (Faizi was an Afghan refugee) who has always felt like a Dutchman. To accomplish his integration into Dutch society Bijan created a new political party Leefbaar Holland (Liveable Holland – referring to a series of parties with similar names that can be characterised as populist, secular, anti-immigrant). This new party aims to stop immigration to the Netherlands.

The next video is a campaign video for this party. Through this satire Dara Faizi wanted to confront people with their own prejudices and for a short period of time people on social media actually wondered if this party was real or not. Faizi’s campaign was the prelude to the movie Refugees, who need them which appeared in the theaters in the major Dutch cities. In the campaign video Faizi plays with different realities, different discourses and identities, challenging the usual expected and accepted answers to questions such as ‘Who am I’ and ‘What am I supposed to be’.

I never met him in person, but I followed his career and actually used the video a few times in some of the courses I teach. So I guess this is sort of a tribute to him.

The trailer of the film Refugees, who needs them?

7 comments.

De Bom – Een Rekruteringsfilmpje

Posted on September 28th, 2013 by martijn.
Categories: islamophobia, Multiculti Issues.

“Onder welke voorwaarden wordt vrijheid van meningsuiting, vrijheid om te haten?” vroeg Judith Butler zich af. Taal is niet neutraal of onschuldig; woorden zijn daden. Wie opruiende of kwetsende taal spreekt, doet meer dan alleen een mening uiten. Woorden hebben bepaalde effecten; wat die effecten zijn is afhankelijk van specifieke omstandigheden.

Recent was ik ergens en toen wees iemand mij op een filmpje op Youtube. Dat filmpje bevat een compilatie van vechttaal van een breed spectrum van Nederlandse politici, opinieleiders, enzovoorts. Achter elkaar gezet, laat het goed zien wat de kracht van woorden is. De persoon die mij hierop wees, stelde dat dit een uitstekend filmpje is om mensen te rekruteren voor de radicale zaak. En inderdaad, in alle radicaliseringsstudies komt voortdurend terug hoe het Nederlandse integratie- en islamdebat een aanjagende en bevestigende rol speelt in het radicaliseringsproces van moslims; het geeft hen inspiratie, bevestiging en een gevoel van urgentie. Men ziet overal anti-islamtendensen en het idee dat men zich daar krachtig tegen moet verdedigen is dan niet eens zo vreemd. Dit is het filmpje:

Het filmpje is enkele jaren geleden gemaakt door filmer en grafisch vormgever Rob Schröder in opdracht van Kosmopolis onder de naam Dialoogbom. Het is een compilatiefilm van fragmenten uit het publieke debat in de afgelopen jaren. Televisie is vluchtig, maar heeft grote impact. Daarom is het van groot belang media en publiek eraan te herinneren hoe het debat de afgelopen jaren gevoerd is. Met deze aaneenschakeling van abominabele dialogen wil Kosmopolis een rol spelen als het geheugen van het publieke debat.

Eén van de mensen met wie ik werk wees mij erop dat dit filmpje overigens net zo goed gezien kan worden als een rekruteringsfilmpje voor islamofobie. Inderdaad, het veelal racistische commentaar in dit filmpje heeft een logica die we ook kunnen terugvinden in de ideologie van mensen zoals Wilders tot die van Breivik. De voortdurende herhaling van soortgelijke statements in het debat, zorgt ervoor dat de meningen vanzelfsprekende feiten worden en ook islamofobe activisten kunnen hierdoor geïnspireerd en gemobiliseerd worden…

Het moge duidelijk zijn dat de dames en heren in filmpje niet de weg naar de oplossing van onze problemen zijn, maar onderdeel van de problemen.

PS
Ik heb dit filmpje al eerder aangekondigd op twitter onder de term ‘rekruteringsfilmpje’. Dat leverde acht verzoeken op van journalisten die graag dit jihadfilmpje (het was vrij helder dat men daar vanuit ging) wilden zien. Dat zou misschien ook tot nadenken moeten stemmen.

0 comments.

Open Brief: Waar mag ik zijn, waar moet ik heen?

Posted on September 18th, 2013 by martijn.
Categories: Guest authors, islamophobia, Multiculti Issues.

Gastauteur: Salima Benali

Beste anonieme briefjesschrijver,

Vorige week vrijdag vond ik in de buurt van de grote bibliotheek in de stad op weg terug naar huis jouw briefje op de grond. Normaal gesproken houd ik er niet van om dingen van de grond te pakken, maar mijn aandacht werd getrokken door het woordje ‘’buitenlanders’’ dat jij met koeienletters op het briefje geschreven hebt. Hoewel ik hier geboren en opgegroeid ben, voelde ik mij aangesproken en pakte ik het briefje op. Na flink turen kon ik jouw onleesbare handschrift eindelijk beetje bij beetje ontcijferen. Jouw tekst was:

“Buitenlanders go home. Je ondermijnt ons woon + leefgenot. Door jullie aanwezigheid zijn wij Nederlanders in een kriezes gekomen. Ga snel terug naar je land van oorsprong. Wij willen zelf werk. Ja toch.’’

Na het lezen van dit briefje voelde ik mij zeer ongemakkelijk. Ondanks dat ik enorm moest lachen om jouw tekst en het grote aantal taalfouten, werd het pijnlijk zichtbaar dat “wij’’, de nieuwkomers en hun nazaten, door sommigen verantwoordelijk worden gehouden voor wat er misgaat in dit land. Een pijnlijke constatering die zijn oorsprong vindt in de historie. De Duitsers na de Eerste Wereldoorlog geloofden Hitler ook op zijn woord, toen hij de Joden de schuld gaf van de economische crisis. Nu in het jaar 2013 vind ik als brave burger van Nederland – het kleinkind van een held: een gastarbeider die heel zijn leven enorm hard heeft gewerkt – jouw briefje. Het voelt alsof ik word overvallen op klaarlichte dag. Dit briefje, waarschijnlijk geschreven door jou, een laaggeschoold, gefrustreerd persoon, raakt mij diep. Mijn grootouders, ouders en ik, hebben heel ons leven zoveel onrecht getolereerd, maar desondanks gaan wij elke dag met opgeheven hoofd naar ons werk, school en de buurtsuper. Wij laten ons nimmer tegenhouden door anti-islam geluiden en haatspeeches van Geert Wilders. Wij vertrouwen nog altijd in de goedheid van het Nederlandse volk. Dat rechtvaardigheid en vredelievendheid het uiteindelijk zal overwinnen van onverdraagzaamheid en onrecht. En ik, die niet anders kent dan het leven op Nederlandse bodem, voel mij gekrenkt. Daar waar mijn moeder verlangt om ooit terug te keren naar haar vaderland, tuur ik in een bodemloze put. Waar mag ik zijn, waar moet ik heen?

In mijn leven als een Marokkaans-Nederlandse vrouw ben ik helaas vaker in aanraking gekomen met racisme en discriminatie. Vreselijk vind ik dat. Dit heeft er toe geleid dat ik als opgroeiende tiener vaak met mezelf in de knoop zat en mij nergens thuis voelde, niet hier en niet in Marokko. Als jong meisje schaamde ik mij rot voor de Marokkanen die het voor de ‘’goeden’’ zouden verpesten. Jaren later kwam ik er pas achter dat veel van deze jongeren slachtoffer zijn geworden van het racistische beleid van werkgevers. Zij hebben vaak vooroordelen over jonge Marokkaanse mannen. Een werkgever weigert vaak zonder een geldige reden een persoon met een buitenlandse achternaam, zonder dat hij hierover verantwoording moet afleggen. Veel van deze werkgevers zouden dit natuurlijk nooit openlijk toegeven. Zij hebben geen zin in een rechtszaak vanwege het feit dat zij mensen puur en alleen weigeren vanwege hun afkomst. Veel van deze jongeren zijn hier geboren en opgegroeid. Voordat zij überhaupt de kans krijgen om het tegendeel te bewijzen, worden zij al afgewezen. Helaas is dit een klein detail dat veel van onze beleidsvoerders vergeten te vermelden. In plaats daarvan blijft het integratie debat maar hameren op het feit dat nieuwkomers zich moeten aanpassen aan de Nederlandse samenleving. Bekrompenheid ten top!

En ik? Ik doe elke dag mijn best om een zo goed mogelijk mens te zijn, zonder al te veel bezig te zijn met mijn nationaliteit. Ik wil niet meer laten zien aan witte Nederlanders zoals jij hoe goed geïntegreerd ik wel niet ben. Want alles in mijn doen en laten spreekt voor zichzelf. En toch word ik door jou ervan beschuldigd dat ik me niet volledig aanpas aan Nederland en zou ik terug moeten keren naar mijn eigen land. Ik heb hier puur en alleen mee te maken, omdat ik mijn huis niet verlaat zonder mijn hoofddoek. Voor de rest ben ik zo Nederlands als maar zijn kan. Nederland begint naar mijn gevoel steeds meer het land te worden van hokjesdenken. Een land, of zoals jij het noemt “jouw’’ land, dat mijn grootouders na zoveel jaar nog steeds gastarbeiders noemt, mijn ouders als slecht geïntegreerde burgers ziet en mij als een extremistische moslim beschouwd. Ondanks dit alles, beste briefjesschrijver, is dit het land waar ik terugkom na de vakantie. Het land waar ik mij thuis voel en ik laat mij door niets of niemand wegsturen. Ik blijf gezellig hier.

Met vredige groet,

Salima Benali

Salima Benali is tijdens haar studie erachter gekomen dat naast mensen helpen, haar hart ligt bij het schrijven. Op 24 april 2012 verscheen haar eerste blog geplaatst op MoslimVandaag. Vanaf dat moment heeft deze dame Brabantse dame van Marokkaanse komaf haar pen niet meer neergelegd. Na twee jaar een toegewijd schrijver en redacteur te zijn geweest voor MoslimVandaag heeft ze besloten om vanaf september dit jaar, een nieuwe uitdaging aan te gaan. Stilzitten kan deze dame niet dus heeft zij een eigen blog, Superwomaninblack.com. Een blog waarmee zij haar lezers een kijkje geeft in haar leven, gedachten en gevoelens. Oprechte stukken die je vaak tot nadenken stemmen. Wil je op de hoogte blijven van de plannen van deze schrijfster? Like dan haar facebookpagina: https://www.facebook.com/SuperwomanInBlack of volg haar op twitter: https://twitter.com/MevrouwBenali

6 comments.

Urban violence: is it about Islam?

Posted on September 16th, 2013 by martijn.
Categories: Multiculti Issues.

On France24:

The perfect storm: Islam, projects, disgruntled youth, police. If you mix all those ingredients, you get what happened last weekend in Trappes, near Paris. A sudden explosion of violence and anger, with competing claims about who did what and politicians trying to score points over urban violence.

0 comments.

De Lange Arm van Ankara

Posted on August 19th, 2013 by martijn.
Categories: Citizenship Carnival, Headline, islamophobia, Multiculti Issues, Society & Politics in the Middle East.

Gastauteur: Froukje Santing

De Turkse Diaspora
De naam ‘Departement voor Turken in het Buitenland en Gerelateerde Gemeenschappen’ spat in witte letters van de gevel van het twaalf verdiepingen tellende kantoorgebouw langs een van de uitvalswegen van Ankara, de stoffige en dicht bebouwde hoofdstad van Turkije. ‘Er werken hier inmiddels driehonderd mensen’, zegt Melek Yücel Salur, die tot aan haar middelbare-schooltijd in Nederland opgroeide. Ze was eerder in dienst van het Nederlands Instituut voor het Hoger Onderwijs Ankara (Niha) dat de samenwerking tussen Nederland en Turkije op het gebied van wo, hbo en mbo ondersteunt. Ze vertrok er voordat de Nederlandse minister van Onderwijs, Jet Bussemaker, haar bezuinigingsplannen voor de komende jaren aankondigde: in 2015 kort het ministerie op de subsidie aan het Niha en per 2016 wordt die beëindigd.

In een gesprek op het winderige dakterras van het nieuwe Turkse departement krijgt de overstap van Yücel Salur zo ongemerkt een extra lading: de Nederlandse diplomatieke dienst krimpt en de samenwerking met het buitenland – op onder meer de terreinen van cultuur en onderwijs – staat onder druk, terwijl Turkije zijn internationale aanwezigheid fors opschroeft, niet alleen diplomatiek maar ook sociaal en cultureel.

Volgens Gürsel Dönmez, de tweede man op het nieuwe Turkse departement, ‘kijkt Europa, in tegenstelling tot Turkije, met de sjablonen van de twintigste eeuw naar de huidige tijd’. Met de groei van Turkije als economische macht en de internationale nadruk op globalisering zijn wereldwijde netwerken volgens hem van wezenlijk belang. Turkije is al lang geen zendende natie meer van waaruit migranten in de hoop op werk en een betere toekomst voor hun kinderen naar westerse landen trekken, benadrukt hij. ‘Uit alle delen van de wereld vestigen mensen zich nu hier. Meer en meer internationale studenten studeren met een beurs van de Turkse overheid aan Turkse universiteiten.’

Turkse gemeenschappen, migranten en studenten
Vanuit het departement in Ankara worden sinds het voorjaar van 2010, en onder auspiciën van de religieus-conservatieve en nationalistische regering van de AK-partij, de banden aangehaald met de circa zes miljoen Turken in het buitenland. Daarnaast intensiveert het land de betrekkingen met wat aan Turkije gerelateerde gemeenschappen worden genoemd: naar schatting tweehonderdduizend mensen op de Balkan, in Oost-Europa, de Kaukasus en in Centraal-Azië. Een ontwikkeling die op gang kwam na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en de val van de Berlijnse Muur in 1989. Dat stelde Turkije in staat om de historische, taalkundige, religieuze en culturele betrekkingen met deze landen weer aan te halen. Recentelijk kwamen daar de bloeiende handelsbelangen bij in het Midden-Oosten en Afrika. Een derde aandachtsgebied is de stroom buitenlandse studenten die met een beurs van de Turkse overheid in het land studeren, 11.500 ondertussen. Als deze jonge mensen naar huis terugkeren, maken ze in de ogen van Ankara deel uit van de Turkse diaspora.

Vijf van de zes miljoen Turkse migranten vestigden zich in de afgelopen halve eeuw in Europa. Ankara wil dat ze daar actief deelnemen aan het openbare leven, maar ze moeten tegelijkertijd de Turkse cultuur behouden. Topambtenaar Dönmez spreekt van een ongekende dynamiek. De tijd dat Turken in het buitenland slechts gastarbeiders waren is voorbij. Ze behoren inmiddels ook tot de middenklasse. Ze zijn kunstenaar, advocaat, ondernemer of academicus. In tegenstelling tot de eerste generatie beschikken zij wel over de kennis hoe samenlevingen in Europa functioneren. Met nadruk: ‘Er is een Turkse diaspora ontstaan.’

Het is de taak van zijn ministerie, aldus Dönmez, om te voorkomen dat Turkse migranten van zichzelf vervreemden. De inzet is dat vanuit Ankara en in samenspraak met Turkse maatschappelijke organisaties in Europa migranten met een Turkse achtergrond op dezelfde wijze als de autochtone bevolking gebruik kunnen maken van hun wettelijke rechten. Ongelijke behandeling, discriminatie, assimilatie en xenofobie zullen effectiever worden aangepakt dan tot nu toe is gebeurd. Althans dat is het plan. ‘We puzzelen nog op de manier hoe we met Turkse maatschappelijke organisaties kunnen samenwerken om hun positie in de vestigingslanden te versterken’, aldus de tweede man van het Turkse departement. ‘Bijvoorbeeld: op welke specifieke punten is vanuit Nederland ondersteuning door Ankara gewenst?’

Grootmacht
‘Turkije wil een groot en machtig land worden. Turkse migranten zijn daarbij instrumenteel’, zegt universitair hoofddocent Murat Erdogan in een vraaggesprek in zijn werkkamer. Hij is onder meer directeur van het Migration and Politics Research Center van de Hacettepe Universiteit. De campus ligt zo’n twintig kilometer buiten Ankara, langs een andere dicht bebouwde uitvalsweg. Die visie is niet pas ontstaan met de komst in 2002 van de religieus-conservatieve AK-partij onder leiding van premier Erdogan. Ook andere Turkse regeringen richtten zich in de afgelopen decennia al tot ‘hun’ burgers in Europa. Wat nieuw is, is de diasporastrategie, die in 2009 bijvoorbeeld ook door de Turkse Foreign Economic Relation Board werd gelanceerd: netwerken van bloed- en taalverwantschap maken het gemakkelijker om wereldwijd handel te drijven.

Het migratie-instituut van Murat Erdogan rondde in maart een onderzoek af in elf landen met omvangrijke Turkse gemeenschappen, waaronder negen EU-landen. Uit deze Euro-Turkse Barometer 2013 blijkt dat migranten met Turkse wortels zowel geïntegreerd zijn in Europa – zeventig procent ziet het als hun permanente thuis –, maar dat ook de banden met Turkije hecht blijven. Zijn conclusie: ‘Niet zozeer het hebben van een paspoort is bepalend.’ Gemiddeld wonen zijn respondenten al meer dan een kwart eeuw in Europa. De helft heeft ook de nationaliteit aangenomen van het land waar ze wonen.

Desondanks blijft het vertrouwen in Turkije ongekend groot. Erdogan distantieert zich van het diasporaparadigma van de Turkse overheid dat hij omschrijft als ‘emancipatorisch reactionair’. ‘Ik hanteer het niet als een politiek maar als een sociologisch begrip.’ Ook staat zijn concept los van het klassieke diasporaparadigma zoals we dat van de joden kennen. Joden leven al eeuwenlang in de verstrooiing, maar in essentie blijf je jood en voel je je verbonden met andere joden in de diaspora. Murat Erdogan: ‘Turkse migranten wonen in Europa maar hebben, als een vorm van ondersteuning, sterke banden met Turkije. In die zin kun je spreken van een diaspora. Maar ik meen dat deze mensen niet vooral of alleen Turk zijn, zoals de Turkse regering benadrukt.’

Wel zegt Erdogan te kunnen begrijpen waarom de gerichtheid op het land van herkomst zo sterk blijft: ‘Wat migranten in Europa ervaren is niet bijster positief. Ze voelen zich uitgesloten, gediscrimineerd, beledigd, ook door overheden. Menigeen heeft het vertrouwen verloren dat zijn rechten en belangen worden gekend en onderkend. Kijk maar naar de zogeheten Döner-moorden in Duitsland. Lange tijd werd ontkend dat buitenlanderhaat het motief was. Wat zie je daarom nu? Turkije springt in dat gat.’

Het gedeelde verhaal
Natiestaten, in een reactie op de Franse Revolutie, gaan volgens de Leidse hoogleraar sociale geschiedenis Leo Lucassen uit van een homogene bevolking die dezelfde taal spreekt en vasthoudt aan dezelfde tradities: het gedeelde verhaal. Hij somt enkele historische voorbeelden op: Italië hield aan het eind van de negentiende eeuw via ambassades en consulaten intensief contact met Italianen in het buitenland. Duitsland hanteerde het concept Deutschtum im Ausland. Japan ontwikkelde het zogeheten Nikkeijin-idee. Afstammelingen van Japanners die aan het eind van de negentiende eeuw om economische redenen naar Peru en Brazilië vertrokken, werden uiteindelijk weer Japans staatsburger.

Lucassen: ‘Dat Turkije de nationalistische trom roert, dus sterk nationalistisch is, is wel een noodzakelijke politieke voorwaarde, maar niet voldoende om de nationalistische gevoelens van hun mensen in het buitenland te activeren.’ Hij zegt dat er nog weinig systematisch onderzoek is gedaan naar welke voorwaarden bepalend zijn voor succes. Wel is duidelijk dat ten minste drie belangen samen moeten komen: economische, politieke en ideologische. Een herkomstland als Turkije heeft er voordeel bij dat migranten geld naar huis terug sturen en handelsactiviteiten richting het moederland van hun ouders ontwikkelen. Het benadrukken van de bloedband is daarbij instrumenteel.

Daarnaast valt er volgens Lucassen politieke winst te halen in het stemhokje. Dat doe je als overheid door ideologisch te benadrukken dat de burger, waar die ook woont, wel Turks moet blijven. Recent is in Turkije de kieswet gewijzigd waardoor Turken in het buitenland niet meer naar Turkije hoeven te reizen om hun stem uit te brengen. En de ideologische belangen, meent Lucassen, hebben we in het voorjaar in Nederland kunnen ervaren met de Yunus-affaire. Aan de hand van de ophef over een Turks migrantenkind dat uit huis was geplaatst en bij een lesbisch stel was ondergebracht, benadruk je dat jouw mensen tot assimilatie worden gedwongen en dat ze dat zelf ook zo ervaren. ‘Maar vooral: dat jij vanuit Ankara iets voor hen kunt betekenen; dat je voor hen opkomt.’

Het wordt volgens Lucassen pas echt een ideologisch project waar veel mensen in geloven en naar gaan handelen als de nadruk op de bloedband zowel van boven (overheid) als van onderaf (migranten zelf) wordt gefaciliteerd en geëntameerd. Lucassen: ‘Je ziet dat 95 procent van de Turken hier met Turken trouwt, en het liefst ook nog eens afkomstig uit de streek waar hun ouders vandaan komen. Ook is de drang sterk om de Turkse taal levend te houden en ze geven hun kinderen vrijwel uitsluitend Turkse namen, ook in de tweede en derde generatie.’ Hij zegt: het vasthouden aan de etniciteit vertraagt hun integratie in Nederland. Het is evident dat dat op de langere termijn spanningen in Nederland oplevert. Maar ook: de geschiedenis wijst uit dat je je uiteindelijk niet met hand en tand kunt verzetten tegen de nesteling in het land waar je al generaties woont. Je kunt dat hoogstens een tijdje tegenhouden.

Integratie, individualisering en uitsluiting
Han Entzinger, hoogleraar integratie- en migratiestudies aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, betitelt het diasporaparadigma van de Turkse overheid als conservatief: ‘De meer moderne opvatting is dat je tijd, plaats en omstandigheden meerekent. Ook die hebben bepaald wie je bent en hoe anderen je zien.’ Uiteindelijk, voorspelt ook hij, verschuift de focus van Turkse migranten na een aantal generaties: het meer individuele perspectief vervangt het nationale perspectief.

Ahmet Azdural, directeur van het Inspraakorgaan Turken dat met opheffing wordt bedreigd nu het wettelijke kader en dus ook de financiering voor inspraakorganen van etnische groepen is weggevallen, onderschrijft die analyse. ‘Je zou verwachten dat de integratie van Turkse Nederlanders – de grootste minderheidsgroep in Nederland – zich zo zou ontwikkelen.’ Maar hij verzucht dat er een politiek van uitsluiting gaande is in Nederland. Althans zo wordt het ervaren door menige Turkse Nederlander. ‘De nadruk van de regering bij integratie ligt eenzijdig op sociaal-culturele aspecten: de acceptatie van liberale waarden die als Nederlandse waarden worden gepresenteerd. En er is tien jaar na 9/11 nog steeds een anti-islamhouding.’ De overheid bekommert zich, in de opvatting van zijn achterban, te weinig om de functionele integratie: onderwijs, werk, het tegengaan van discriminatie. In gesprekken met Turkse ouders hoort Azdural steeds dezelfde zorg: dat hun kinderen naar zwarte, dus minder goede scholen gaan en dat iedereen dat normaal vindt. Dat versterkt het idee dat de overheid migranten geen evenredige kansen biedt. Dat leidt ertoe, ervaart hij de laatste jaren, dat de aantrekkingskracht van Ankara toeneemt. ‘Turkije zegt de maatschappelijke positie van Turken in Europa te willen versterken en assimilatie tegen te gaan. Dat spreekt migranten aan. Het appelleert aan de gevoelens van angst voor het verlies van hun culturele identiteit.’

Yunus
Advocaat Ejder Köse (vreemdelingenrecht en Turks associatierecht) is sinds eind vorig jaar lid van de tachtig leden tellende adviesraad die het Departement voor Turken in het Buitenland en Gerelateerde Gemeenschappen vanuit Europa bijstaat. Hij is net terug van een tweedaagse bijeenkomst in Ankara. In een ontmoeting op zijn advocatenpraktijk in Rotterdam-Zuid draait hij aanvankelijk de rollen om. Hij vraagt mij: ‘Waarom denkt u dat Turkije met de Yunus-kwestie zo hard op de trom sloeg?’ Ik opper: dat deed Turkije welbewust. Hij knikt instemmend. ‘Premier Erdogan en andere Turkse autoriteiten hebben niet gezegd dat het lesbische pleeg­gezin hét probleem is. Waar het om draait is dat elk kind terecht moet komen in een pleeggezin met een cultuur die dicht bij die van zijn ouders staat.’

Nadat de rust weer enigszins was weergekeerd, hebben de Raad voor de Kinderbescherming en Jeugdzorg, vertelt Köse, hun hand naar de Turkse gemeenschap uitgestoken. ‘Maar ook toen bleek dat ze feitelijk geen ingangen hebben. Daar is in het verleden nooit aan gewerkt.’ Tegelijkertijd fungeert de Yunus-kwestie volgens hem ook als een wake-up call voor de Turks-Nederlandse gemeenschap zelf: ‘Als het zo belangrijk is dat migrantenkinderen in crisissituaties niet in “vreemde” culturen worden opgevangen, dan moeten er wel Turks-Nederlandse pleeggezinnen zijn die zich om hen bekommeren.’

De Rotterdamse advocaat is lid geworden van de adviesraad van het Turkse departement – samen met nog vier andere Turkse Nederlanders – om tegenwicht te bieden aan de polarisatie, de uitsluiting van moslims die volgens hem sinds 9/11 in Nederland aan de gang is. Hij vertelt zijn eigen migrantenverhaal: ‘Lange tijd vond ik Nederland het fijnste land om in te leven. Ik voelde me niet anders dan alle andere Nederlanders. Tot Rita Verdonk in 2003 minister van Vreemdelingenzaken en Integratie werd en het idee uitdroeg dat het hebben van twee paspoorten de loyaliteit met Nederland in de weg staat. We werden gedwongen om te kiezen. We werden niet geaccepteerd als Turkse Nederlanders of Nederlandse Turken. Je anders-zijn werd dus benadrukt, terwijl je daar voorheen zelf nooit zo over had nagedacht.’

Taal, dienstplicht en acceptatie
Köse en de andere leden van de adviesraad (zie kader onderaan) maken nu een rondgang langs Turkse maatschappelijke organisaties. Ze willen weten welke onderwerpen vanuit Nederland onder de aandacht van Ankara moeten worden gebracht. Drie zaken springen eruit: het recht op onderwijs in de Turkse taal op Nederlandse basisscholen (het Onderwijs in Allochtone Levende talen, oalt, werd in 2004 afgeschaft); dat het bedrag van tienduizend euro waarmee Turkse mannen in het buitenland de dienstplicht kunnen afkopen te hoog is; en het niet geaccepteerd worden in Nederland.

Het bedrag voor de dienstplicht is, na een schriftelijk verzoek daartoe van Köse in Ankara, teruggebracht tot zesduizend euro. Het is zijn eerste succesvolle optreden als lid van de adviesraad, ook al meent een meerderheid van de Turkse migranten dat de afkoop volledig zou moeten worden afgeschaft. Köse zegt het belangrijker te vinden dat met de systematische aandacht vanuit Turkije het gemankeerde zelfvertrouwen van Turkse migranten wordt opgekrikt. ‘Zij hebben het gevoel dat er eindelijk eens iemand voor hén opkomt.’ Tegelijkertijd zegt dat volgens hem ook iets over het geringe gezag van het brede scala aan Turkse zelforganisaties in Nederland: ‘Er is geen eenheid, in de zin dat er voor bepaalde zaken gemeenschappelijk gestreden kan worden – bijvoorbeeld aangaande de ineffectiviteit van inburgeringstrajecten. Er is niemand die, noch tegen de Turkse gemeenschap noch tegen de Nederlandse overheid, kan zeggen: dit is belangrijk en zo gaan we het doen.’

Als gevolg hiervan, benadrukt Köse, zetten Turkse Nederlanders zich nu af tegen Nederland: ‘Dat is geen goede ontwikkeling, niet voor Turkse migranten zelf maar ook niet voor Nederland. De inzet zou moeten zijn dat de participatie van Turkse migranten in Nederland wordt bevorderd.’

Eenheid, identiteit en integratie
Het is juist die drang naar eenheid onder Turkse migranten in Europa die hoogleraar Leo Lucassen ter discussie stelt en die Murat Erdogan van het migratie-instituut van de Hacettepe Universiteit als een gevaar ziet. Lucassen: ‘Een deel van de Turkse migranten hier, Koerden en alevieten (liberale, sjiitische moslims die hun wortels hebben in Centraal-Anatolië), kan zich niet echt in dit diasporaverhaal vinden. Hun eigenheid komt zo onvoldoende tot uitdrukking.’

Erdogan trekt vergelijkingen met de recente Taksim-protesten in Turkije zelf: ‘De nieuwe stedelijke elite zegt feitelijk dat ze geen premier wil die zich opstelt als een autoritaire vader, als een sociale ingenieur die zich zelfs met je privé-leven bemoeit.’ Hij voorziet dat eenzelfde weerstand onder Turken in Europa gaat ontstaan als Ankara de lange arm te ver uitstrekt. Zoals bijvoorbeeld met het plan om een familie-attaché te stationeren op Turkse ambassades. Deze gaat zich bekommeren om zaken als huiselijk geweld en problemen in gezinnen in de Turkse gemeenschap, en buigt zich over de vraag hoe, in overleg met de Nederlandse overheid en instanties, een nieuwe Yunus-affaire kan worden voorkomen. Murat Erdogan: ‘De Turkse regering moet beseffen dat migranten ten minste met één been in Europa staan.’

Het Departement voor Turken in het Buitenland

Van de zes miljoen Turken in het buitenland leven er ruim drie miljoen alleen al in Duitsland. Nederland telt officieel 389.000 mensen met Turkse wortels. Het Departement voor Turken in het Buitenland en Gerelateerde Gemeenschappen valt onder staatsminister Bekir Bozdag. Hij is onder meer ook verantwoordelijk voor het Directoraat voor Godsdienstzaken (Diyanet). Nederland telt ruim honderd zogeheten Diyanet-moskeeën met een vanuit Turkije uitgezonden islamitische voorganger.

Het budget van het nieuwe departement voor 2013 bedraagt 93 miljoen dollar. 8,4 miljoen daarvan is bestemd voor projecten van Turkse ngo’s in het buitenland. Het meeste geld van het ministerie, 68 miljoen dollar, wordt uitgegeven aan beurzen voor de inmiddels 11.500 internationale studenten die aan Turkse universiteiten studeren. Ze komen uit 140 landen, in meerderheid uit Centraal-Azië waarmee Turkije historische, religieuze, culturele en economische banden heeft, en verder uit het Midden-Oosten, de Balkan en de laatste jaren ook uit Afrika. Daarnaast studeren er nog eens 8500 internationale studenten op eigen kosten aan Turkse universiteiten.

In de tachtig leden tellende adviesraad – zeventig aangewezen voor vijf jaar en tien ereleden – van het departement in Ankara zitten vijf Turkse Nederlanders: advocaat Ejder Köse, Yusuf Altintas van ISBO, de koepel van bijzondere scholen op islamitische grondslag, Osman Elmaci, werkzaam bij de FNV en Özcan Hidir van de Islamitische Universiteit Rotterdam. De zakenman Turgut Torunogullari is erelid.

Turkije investeert onder de paraplu van de ministeries van Buitenlandse Zaken en Cultuur ook fors in wat wel de culturele diplomatie wordt genoemd. Een voorbeeld daarvan zijn de Yunus Emre-institu­ten, naar het idee van de Goethe-instituten, de internationale culturele instelling van Duitsland. Er bestaan inmiddels 32 Yunus Emre-instituten in 25 landen, zegt Remzi Kabadayi. Hij is recent benoemd tot directeur in Nederland en zoekt momenteel een pand in Amsterdam, het liefst aan de Herengracht.

Froukje Santing (1956) werkte vanaf 1975 o.a. voor het Utrechts Nieuwsblad, NRC Handelsblad, Trouw en de NOS – tussen 1981 tot 1999 als correspondent in Turkije. Na haar terugkeer naar Nederland trad ze (opnieuw) toe tot de redactie van NRC Handelsblad. Vanaf (midden) 2006 tot eind 2010 was ze voltijds student. Ze deed eerst de BA-studie ‘Wereldreligies’ (met islamstudies als specialisatie) aan de Universiteit Leiden en vervolgens de MA-studie ‘Islam in de Moderne Wereld’ aan de Universiteit van Amsterdam (cum laude). In 2012 kwam haar boek, Dwars op de Tijdgeest. Hoe ik Nederland aantrof toen ik terugkwam, bij uitgeverij De Geus uit. Momenteel is ze freelance journalist en werkt ze daarnaast aan haar ( promotie)onderzoek Turken met een scheutje Nederland.

Dit artikel is deel drie van het Citizenship Carnival en verscheen eerder in De Groene nr. 31 1 augustus 2013. Het is geplaatst met toestemming van de auteur.

Bijlage: Euro-Turkse Barometer (Tur/Eng):

 

Eerdere artikelen in deze serie:
European Sexual Nationalisms: The Culturalization of Citizenship and the Sexual Politics of Belonging and Exclusion – door Jan-Willen Duyvendak en Paul Mepschen
What is Integration? – door Nadia Fadil

0 comments.

Islamitisch vasten is wél spiritueel

Posted on August 13th, 2013 by martijn.
Categories: Guest authors, Headline, islamophobia, Multiculti Issues, Public Islam, Ritual and Religious Experience.

Gastauteur: Razi Quadir
Islamitisch vasten is wel spiritueel

In zijn artikel in NRC van 20 juli 2013 beweert Hafid Bouazza  dat de ramadan niets anders is dan een tijdelijke onthouding voor kniesoren met een slechte adem. In zijn ogen is de ramadan een achterhaald ritueel, waarbij de moslims vasten omdat het nu eenmaal een diepgewortelde traditie is en dat het niets van doen heeft met spiritualiteit.

Bouazza ziet spiritualiteit –  zover als ik hem kan volgen- als een natuurlijke roes, op basis van overtuiging. Natuurlijk zijn er jonge moslims die vasten omdat het van hun ouders moet, en ongetwijfeld zijn er moslims die slechts vasten omdat de gemeenschap dit van hen verwacht. Maar zijn stellige bewering dat dit voor alle moslims geldt, snijdt geen hout. Dit heeft ongetwijfeld te maken met

Bouazza’s wrok en afkeer jegens de islam,  moslims en Marokkanen (hoewel hij  etnisch gezien ook een Marokkaan is). Ik kan me bovendien niet aan de indruk onttrekken dat hij een wit voetje probeert te halen bij de Nederlanders en dat zijn blik vervormd is door een bidbult van onwetendheid. Bouazza neemt ten onrecht aan dat de beleving van een vastende  moslim tijdens de ramadan niet veel verder gaat dan louter vasten.

Wat de ramadan bijzonder maakt is dat de Koran tijdens deze maand voor het eerst is geopenbaard aan de profeet Mohammed. Daarom wordt de Koran door moslims volledig gereciteerd tijdens deze vastenmaand. Ook bidden veel moslims het speciale nachtgebed van de ramadan in de moskee. Bovendien zijn moslims tijdens deze periode verplicht om een speciale aalmoes te geven – de zogenaamde zakaat ul-fitr- zodat de armen ook kunnen meedelen in het Suikerfeest.

Oorsprong van het vasten

Bouazza beweert  op basis van een hadith (overlevering) dat de islam het vasten heeft ontvreemd van de joden. Nadat de Profeet in Medina was gearriveerd, viel het hem op dat de joden vastten. Toen hij vroeg waarom zij vastten, antwoordden zij: “Dit is een goede dag, dit is de dag waarop God de Kinderen van Israel heeft gered van hun vijand en Mozes vastte op deze dag.” De Profeet antwoordde hierop: “Wij staan dichter bij Mozes dan jullie.” Hierop ging hij vasten en moedigde zijn metgezellen aan hetzelfde te doen.

De vraag is nu of het bovenstaande  de spirituele oorsprong  van het vasten in de islam recht doet, zoals Bouazza vrijpostig beweert. Allereerst bevestigen zowel de Koran als de hadith  dat het vasten niets nieuws is, maar van alle tijden. Zo zegt de Koran:

“O jullie die geloven, het vasten is jullie voorgeschreven, zoals het degenen die voor jullie waren was voorgeschreven, opdat jullie vroom zullen zijn.” {Hoofdstuk 2: vers 183}

In verschillende overleveringen geeft de profeet Mohammed aan dat eerdere profeten ook vastten. In een authentieke hadith geeft de profeet aan dat het vasten van de profeet Dawoed (David) het beste is: hij vastte om de dag. De korangeleerden zijn het erover eens dat Mozes veertig dagen heeft gevast om zichzelf geestelijk te zuiveren voordat hij met God op de berg sprak.

De door Bouazza aangehaalde hadith heeft niets te maken met de oorsprong van het vasten in de islam. Nadat de Profeet Medina had bereikt, vastte hij drie dagen per maand. Volgens de exegeet al-Tabari raadde de Profeet zijn metgezellen aan dit ook te doen, maar dit gebeurde op vrijwillige basis. Later, nadat de Profeet van de joden te horen had gekregen dat zij vastten om te gedenken dat God Mozes en zijn volk heeft gered uit handen van de Farao, raadde hij zijn metgezellen aan om dit ook te doen. Ook dit gebeurde op vrijwillige  basis. Op deze dag, die bekend staat als asjoera, wordt nog steeds door veel moslims vrijwillig gevast. Naast het vasten tijdens de maand Ramadan, vasten veel moslims, vrijwillig  de zes dagen van de maand Shawaal, de maand na de Ramadan. Ook wordt er gevast tijdens de dag van arafat, de 13e, 14e en 15e van iedere maand, en op maandag en donderdag.

Dichter bij God

Het feit dat iemand niet kan vasten, door bijvoorbeeld medische redenen of menstruatie, betekent nog niet dat iemand beroofd is van de spirituele kant de ramadan, namelijk het meer bewust zijn van God. Er zijn talloze andere manieren om de ramadan spiritueel kan doorbrengen, zoals het lezen van de Koran, God gedenken, smeekbedes aan God verrichten enzovoort.

De ramadan is dus bij uitstek de maand om spiritualiteit te bereiken en zo dichter tot God te komen.

Razi Quadir is theoloog en promovendus aan het Centrum voor Islamitische Theologie van de Vrije Universiteit Amsterdam: Freedom of Expression in Islam. How Islamic Sources Relate to the Dutch Debate about Freedom of Expression. Daarnaast is hij geestelijk verzorger bij de Dienst Geestelijke Verzoring, Dienst Justitiële Inrichtingen, Ministerie van Veiligheid en Justitie.

2 comments.

White Privilege: People, Systems, and the Game of Monopoly

Posted on August 4th, 2013 by martijn.
Categories: Multiculti Issues.

An extended clip from a presentation by Allan G Johnson on race given at the University of Wisconsin, including using the the game of Monopoly to illustrate the relationship between individuals and social systems and a description of the system of white privilege. For more information on Allan G. Johnson visit www.agjohnson.us.

This is a must-watch!

0 comments.

Tour du Ramadan

Posted on July 24th, 2013 by martijn.
Categories: Gender, Kinship & Marriage Issues, Islam in the Netherlands, islamophobia, Multiculti Issues, Notes from the Field, Public Islam, Ritual and Religious Experience, Some personal considerations.

Afgelopen weken was er weer het prachtige schouwspel van de Tour de France. Renners die, al dan niet met doping, zich het leplazarus fietsen, her en der een elleboogstoot uitdelen, levensgevaarlijke afdalingen induiken, zich zo inspannen in de brandende zon dat ze zowel van binnen als van buiten verschroeien, onzacht in aanraking komen met het asfalt, enzovoorts. Maar vooral strijd leveren op de fiets. I love it. Toen ik vorige week op Facebook vroeg wat de overeenkomsten waren tussen de Tour de France en de vasten tijdens Ramadan, kwamen daar interessante reacties op. Natuurlijk is er meer over beide fenomenen te vertellen dan deze vergelijking, maar het idee van een beproeving is toch wel centraal in de beleving van veel mensen die ik door de jaren heen gesproken heb.

Echt renner

Je bent pas prof als je de Tour rijdt/hebt gereden zei Eddy Planckaert in het RTL programma Tour du Jour. Met andere woorden je bent pas volledig als renner wanneer je je onderwerpt aan één van de meest zware regimes van de wielersport: de Ronde van Frankrijk. Daarvoor traint men, daarvoor bereidt men zich voor inandere zware wedstrijden, ja daarvoor gebruikt men zelfs ongezonde doping middelen en daarvoor hongert men zich uit. En als je je zo voldoende hebt afgebeuld, dan ga je je nog eens afbeulen in de Tour op een nog uitputtender niveau en als je het uitrijdt ben je pas echt wielrenner. Mooi is dat (echt waar!).

Daarbij doet men dat weliswaar deels uit vrije wil, maar deels ook omdat het moet. Waar de Tour misschien niet eens het zwaarste parcours heeft van alle wedstrijden (de Vuelta en de Giro zijn wel eens zwaarder op papier) is de vorm en de conditie van de belangrijkste renners zo hoog, hechten media en sponsors zoveel belang aan deze wedstrijd dat je wel gedwongen bent om er te staan: voor jezelf, je ploegmaten en de media. Als je geen kopman bent (en de meesten zijn dat niet) dan zijn het anderen die bepalen wat je moet doen en hoe je het moet doen. Als je wel kopman bent dan ben je nog steeds onderworpen aan het regime van de Tour organisatie, media, sponsors, enzovoorts.

Als renner onderwerp je je dus aan een regime van regels, praktijken en sociale druk die deels buiten jou vorm krijgt en je opgelegd wordt. Tegelijkertijd zet je zelf als renner ook die stap want je hebt het motto geïnternaliseerd dat dit de belangrijkste wedstrijd van het jaar is, dat je mee moet doen om echt renner te zijn. Zo onderwerp je je aan dat regime en aan de hiërarchie, internaliseer je die, draag je het uit en reproduceer je het dus.

Zo leert de Tour ons een belangrijke les over vrijheid, dwang, onderwerping en zelfrealisering. Je realiseert je doelen en je realiseert wie je graag zou willen zijn, door je te onderwerpen aan een bepaald geheel van regels, praktijken en hiërarchieën. Je denkt dat je dat zelf doet en dat is ook zo, maar tegelijkertijd komt dat regime tot stand zonder jou en zal het ook bestaan zonder jou. De condities die ervoor zorgen dat je onderworpen bent aan dit regime zorgen er ook voor dat je een handelend persoon bent die werkt aan zelfverwezenlijking.

Religie, onderwerping en zelfverwezenlijking: de Vasten

Religie is in feite ook zoiets. Een ‘grand regime’ waaraan je jezelf onderwerpt en waarbinnen je je leven wil inrichten en realiseren. De vasten is een mini-regime. Zeker bekeerlingen geven vaak aan dat, na de getuigenis, de eerste keer dat ze meedoen aan de vastenmaand ook het moment is waarop ze zich écht moslim voelden. Veel kinderen willen graag met de vastenmaand meedoen. Bij jonge kinderen wordt er dan vaak geoefend: een paar dagen of een weekje mogen ze meedoen en meer niet. Soms zorgen ouders ervoor dat ze dan nog wel drinken. In de puberteit verandert dit en worden ze toch wel geacht serieus mee te doen. Er zijn er die dan stiekem toch eten en drinken maar voor velen lijkt, zeker de eerste keer, vasten een serieuze aangelegenheid getuige ook de vele vragen over wat nu wel en niet mag tijdens de vasten.

Toen ik in juni voorafgaand aan de maand Ramadan in Engeland was, waren veel van mijn gesprekspartners al aan het ‘oefenen’ voor de Ramadan. Af en toe een dag vasten. Anderen deden dat wat regelmatiger en vasten bijvoorbeeld door het jaar heen met enige regelmaat op vaste dagen in de week. De laatste dagen voordat het Ramadan wordt, is er altijd (behalve onder Turkse moslims) enige onzekerheid over de precieze aanvang van die maand. De anticipatie, de verwachtingen en het verlangen naar het begin zoals dat uit verhalen van veel mensen duidelijk wordt, is nog het best te vergelijken met de geestdriftige onrust voor pakjesavond onder veel kinderen en volwassenen: het heerlijk avondje komt eraan!

De vasten is voor velen niet alleen religieus, maar ook een sociaal fenomeen. En voor enkelen telt alleen het sociale. Het gaat er niet alleen om je op en top moslim te voelen en te worden, maar ook om op en top deel uit te maken van de sociale kring waar je bij wil horen. Dat gaat gepaard met veel plezier, saamhorigheid en onderlinge steun, maar ook met problemen zoals concentratieproblemen tijdens werken en studeren, sommige mensen worden sjagrijnig als ze honger hebben (ik ook overigens ook!), en zeker nu met de hitte en de zeer lange duur van de dagelijkse vastentijd met het nodige gepuf, gesteun en geklaag.

Vrouwen nemen daarbij een bijzondere positie in. Op dagen dat zij menstrueren kunnen ze niet deelnemen aan de vasten en ook niet aan de speciale gebeden. Dit dienen zij later weer in te halen want ja ‘de vasten wacht op niemand’. Volgens sommigen is hun beproeving daarmee nog net even wat groter dan die van de mannen want tegelijkertijd wordt er natuurlijk wel van hen verwacht dat ze de heerlijkste gerechten op tafel zetten. Je wil daarbij natuurlijk ook weer niet van de daken schreeuwen dat je vandaag niet vast en zeker in Gouda heb ik gezien hoe creatief en sterk vrouwen met deze delicate kwesties omgaan, maar ook hoe zwaar dat emotioneel, spiritueel en fysiek voor hen kan zijn.

De politiek van het vasten

Tegelijkertijd speelt dit alles zich natuurlijk af in een bepaalde sociale en politieke context; in Nederland in een samenleving waarin sommige mensen uit islamofobische motieven niet heel veel op hebben met moslims en hen ronduit haten (en sommige moslims vice versa) en waarin anderen (moslims en niet-moslims) juist proberen de maand Ramadan (in het bijzonder de iftar-maaltijd) proberen in te passen in een seculier raamwerk van integratie en dialoog; de vasten is dan ook een maatschappelijk issue en een politiek issue. En niet te vergeten een commerciële zaak wat goed te zien is aan de Ramadanschappen in de supermarkten waarover overigens maar heel terughoudend geadverteerd wordt.

Maar ook het meer alledaagse niveau is van belang. Immers niet iedereen vast in dit land en soms zijn er aanpassingen nodig van die mensen om mensen die wél vasten tegemoet te komen en vice versa. Dat kan simpelweg gaan om afspraken wanneer te werken en dergelijke, maar soms kan de vasten ook irritaties opleveren op het werk en op school wanneer mensen minder geconcentreerd en productief zijn. Niets bijzonders. Ik durf de stelling wel aan dat ook WK/EK voetbal en de Tour leiden tot lagere productiviteit om nog maar even niet te spreken over Luilak, Carnaval, Sinterklaas en Kerst. Dat geeft ook niks maar het kan wel handig zijn als daar afspraken over worden gemaakt.

Daarnaast zijn er moslims en anderen die het recht claimen om publiekelijk niet te vasten. Said el Hajji schreef er vorig jaar over op De Jaap en ik heb er vorig jaar ook over geschreven en meer recent nog in het magazine MoslimVandaag (koop dat blad!). Ook dat kan de nodige spanningen oproepen zeker wanneer het over een weer (tussen mensen die vasten en niet-vasten) gemoraliseerd en gepolitiseerd wordt.

De Beproeving

Tot slot spelen natuurlijk ook gezondheidsissues een rol. Als je ziek bent hoef je niet mee te vasten, maar velen willen dat toch en soms tegen beter weten in. Maar zeker nu in de zomer met behoorlijke temperaturen en de lange tijd waarop mensen niet eten en drinken en is de vasten sowieso een Tour du Force. Het is dan ook goed dat artsen tegenwoordig adviezen geven voor de vasten, bijvoorbeeld voor mensen met diabetes. Maar dat de vasten zwaar is, dat hoort er voor velen bij. Net zo goed als dat de Tour de France niet haar reputatie heeft gekregen doordat het de makkelijkste koers onder de makkelijkste omstandigheden is, is de vasten ook bedoeld als beproeving.

Op die manier werkt de vasten net zoals trainen voor en het fietsen van de Tour, of het volgen van een pittige opleiding. Mensen stellen zich bloot, onderwerpen zich aan en conformeren zich aan een bepaalde discipline die hen fysiek, sociaal en spiritueel een bepaalde gewaarwording en virtuositeit brengt en hen socialiseert als renner, gelovige, deskundige, enzovoorts. Natuurlijk is de vasten geen wedstrijd wie de beste moslim is, maar het idee van een beproeving is voor velen wel centraal zo blijkt uit de verhalen en studies. Het ondergaan van die beproeving, het op de proef gesteld worden en jezelf op de proef stellen maakt de vasten tot wat het sociaal en spiritueel gezien is: een oefening in de toewijding aan God en aan je ‘eigen’ groep.

2 comments.

VOC mentaliteit: Leusden of de grootste massamoord uitgevoerd door Nederlanders

Posted on July 20th, 2013 by martijn.
Categories: Multiculti Issues.

De Nederlandse geschiedenis staat bol van de mooie prestaties op het gebied van filosofie, kunst en literatuur. Best iets om trots op te mogen zijn, lijkt me. Er is niemand die er over zal twijfelen dat die mooie prestaties vandaag de dag nog steeds hun relevantie hebben en nog steeds doorwerken. De Nederlandse geschiedenis en daarmee ook het hedendaagse Nederland is echter net zo goed opgebouwd uit bloed, vernietiging en dood. Denk aan de massamoord in Rawagedeh waar, volgens gematigde schattingen, 431 mannen werden vermoord.

Een veel minder bekende massamoord is die van De Leusden in 1738. In 1737 voer het slavenschip Leusden naar het huidige Suriname met aan boord ongeveer 700 Afrikaanse mannen, vrouwen en kinderen. Op 18 januari 1738 strandde De Leusden op een zandbank in de Marowijne rivier en maakte water. De bemanning van De Leusden verliet het schip en liet de 700 slaven benedendeks opgesloten en geketend zitten. Men vreesde namelijk dat de Afrikanen de reddingsboten zou gebruiken ten koste van de bemanning. Terwijl de bemanning veilig was, stierven 664 Afrikaanse mannen, vrouwen en kinderen aan boord.

U zult deze scheepsramp niet terugvinden in de lijstjes scheepsrampen. Niet belangrijk genoeg? Misschien, maar toch was deze ramp nog groter dan die van het Britse schip de Zong, waarbij 132 mannen, vrouwen en kinderen overboord werden gegooid om verzekeringsgeld te kunnen innen. In beide gevallen werd het echter vooral beschouwd als een geldkwestie, men was goederen (de slaven) kwijtgeraakt, geen mensenlevens. Strikt genomen was het natuurlijk ook geen scheepsramp. Mensen opsluiten en vastketenen in een boot terwijl die zinkt is geen natuurramp; dat is een massamoord. En dat van de Zong behoeft ook geen uitleg lijkt me.

De massamoord van de Leusden is hiermee de grootste massamoord volgens mij die is uitgevoerd door de Nederlanders en een volledig Nederlandse aangelegenheid was. Voor de goede orde de vervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog leverde in Nederland veel meer slachtoffers op (alleen al zo’n 110.000 joden in Nederland) en ook Srebrenica was groter met 5.000 slachtoffers; in beide gevallen speelde Nederlanders een grote bepalende rol, maar waren zij niet (alleen) de beulen. (Update: die bovenstaande zin roept verwarring op; ik bedoel niet dat Nederlanders geen beulen waren tijdens 2e Wereldoorlog.  Zie ook het boek Jodenjacht. H/T: Zihni Özdil) (Update II: belangrijke update onderaan!!)

In het geval van De Leusden en bijvoorbeeld ook Rawagede wel; beiden onderdeel van een systeem waarop dit land gebouwd was. De slavernij, de overzeese kolonies zoals Suriname en Nederlands-Indië hebben in belangrijke mate bijgedragen aan Hollands welvaren, aan de verhoudingen tussen bevolkingsgroepen binnen Nederland, maar berust dus ook op ontmenselijking van anderen en bloedvergieten. En die geschiedenis leeft zoals het filmpje met Nederlanders laat zien:

Het filmpje is afkomstig van de tentoonstelling De Zwarte Bladzijde van het Scheepvaartmuseum over het slavernijverleden. Het filmpje laat echter duidelijk zien dat het geen dode geschiedenis is, dat het niet gaat om iets wat voorbij is. Daarmee doel ik niet zozeer op vrouwenhandel of zo als vormen van ‘moderne slavernij’; maar om het gegeven dat sommige ervaringen nog steeds voortleven, dat we nog steeds termen gebruiken zoals ‘n#g#r’ om zwarte mensen aan te duiden én, meer nog, dat vervolgens zien als iets onschuldigs en zeker geen racisme en dat gekwetste reacties daarover geridiculiseerd en gekleineerd worden. Met andere woorden, soms gedragen we ons nog steeds als meesters die hun slaven vertellen wat ze moeten zeggen, denken en voelen en wat de waarde van hun ervaringen is. En daarmee geen rekening houden dat het die geschiedenis en die ervaringen zijn, die mensen maakt tot wat ze zijn en hun aanwezigheid en de wijze waarop ze aanwezig zijn verklaart. Dat geldt voor zwarte mensen, maar ook voor blanke mensen.

De massamoord van De Leusden kwam ook terug in de serie De Slavernij, en dan valt eigenlijk goed op hoe de emoties en ervaringen van zwarte mensen gefilterd worden. Het is een serie waarbij vooral blanke mensen uitleg geven over slavernij en zwarte mensen eigenlijk niet meer dan het object zijn:

De Gouden Eeuw, de VOC, worden nog steeds door velen gezien als echt Nederlands, mooi Nederlands en iets dus om trots op te zijn. Daarmee leeft voor iedereen, maar op verschillende manieren, de geschiedenis door in de hedendaagse identiteit en de positie die men inneemt en die men toegewezen krijgt. Racisme is dus niet iets wat alleen zit in de intenties en uitlatingen van mensen, maar het is verankerd in de geschiedenis, het zit in de haarvaten, de spelregels en de machtsverhoudingen van de huidige samenleving; iets dat ook geldt voor anti-semitisme en islamofobie. Daarbij hebben mensen dus structureel andere posities. Die van mij, als blanke, hetero, valide man is daarbij sterk geprivilegieerd: niemand die ,bijvoorbeeld, ooit mijn Nederlander-zijn in twijfel zal trekken in tegenstelling tot bij zwarte mensen en/of moslims en/of hindoes. En dat heeft, onvermijdelijk, consequenties voor hoe we tegen zaken aankijken, dingen ervaren en de verhalen die we vertellen.

UPDATE 2:

I stand corrected! Eén van de oplettende lezers op mijn FB (dank aan I.) wees mij erop dat de genocide op de Banda eilanden groter is. Dat klopt. In een poging van de VOC om een volledig monopolie te krijgen over de nootmuskaathandel en aangezien men de verhouding met de Bandanezen al verstoord was door geweld, list en bedrog probeerde men deze eilandbewoners te volledig te onderwerpen. Onder leiding van Jan Pieterszoon Coen werden na een opstand bijna 15.000 inwoners vermoord (bijna de gehele bevolking), anderen vluchten of werden gedeporteerd.

Weliswaar keurden de heren van de VOC dit af, maar er is niemand ooit voor bestraft en gezien bovengenoemde gebeurtenissen is het ook geen incident te noemen (dat is het vermoorden van 15.000 mensen sowieso niet). Dat maakt dus bovenstaand punt alleen nog maar sterker en indringender.

0 comments.

Debating Islam as a Peaceful Religion

Posted on July 19th, 2013 by martijn.
Categories: islamophobia, Multiculti Issues.

After the gruesome murder in Woolwich, UK, when two Muslim men killed and beheaded a British soldier, and the riots by Muslim youth which broke out in Stockholm, Sweden, the question as to why young Muslims are resorting to such violent acts has returned and is now dominating the media. This question, whilst it might be framed in a number of different ways, is essentially and most frequently: ‘why are they so angry?’ or ‘why do they hate us?’ or ‘Why do they use violenc?’. The Oxford Student Union took up the issue by having a debate about whether or not Islam is a peaceful religion.

Proposition speaker Matthew Handley started the debate by grounding it in recent events, deploring the previous day’s “reprehensible act in Woolwich”, a sentiment that he was sure would be shared by Muslims around the world. He explains why they put forward the motion and why they want to defend it:

Against:

Peter Atkins:
Atkins concluded the debate by describing Islam along with all other religions as a “supermarket of ideas and instructions” from which good and bad men can select what they want “according to their taste.”

However, he claimed that Islam “does in practice inspire more violence than the other Abrahamic religions”.

Taking on Adam Deen’s metaphor of a ‘golden thread’, he argued that “the opposite of peace is woven into the fabric of the Qur’an.”

Atkins declared that “all the seas incarnadine cannot wash the blood from a religion’s hands”, because “when evils destroy a human life, as they did yesterday, that life cannot be restored”.

Anne-Marie Waters:
Waters denied that she and her fellow opposition speakers cause fear of Islam and blamed instead “the actions of Islam itself”. She listed “9/11, 7/7, Mali, Somalia, gender discrimination, forced marriages, polygamy, amputation”, and many more. To the opposition’s claim that these acts belong to an “extreme fringe” which has misunderstood the words of the Qur’an, she described the executions for blasphemy and apostasy in Saudi Arabia, and asked “has there ever been a more spectacular misunderstanding?”

Waters concluded by arguing that it is the moderate Muslims who must “dance around meanings” and “stretch interpretations” when confronted with the fundamentally violent ideology of the Qur’an.

Daniel Johnston:
Johnston called Islam “the most direct threat to Western civilization in the world today”. He deplored the lack of “freedom of speech, freedom of conscience, equal rights, and separation between church and state” in Islamic countries, emphasizing that “all these ideals emerged in the West.”

Johnston claimed that a university like Oxford, with its tradition of free academic inquiry, could not exist under the conditions of an Islamic state and that “there is no university in this sense in the Islamic world”.

Pro:

Adam Deen:
Deen countered argued that “if we approach Islamic teaching fairly and objectively, there is a golden thread that runs through whole Qur’an,” an ideal of “justice” and “positive peace”.

He argued that in fact the whole of Islam is compatible with “just war theory”, in which “the virtue of avoiding violence is superseded by the virtue of justice.” He then quoted from the Qur’an which states: “Fight in God’s cause but do not overstep the limits. God does not love those who overstep the limits.”

Mehdi Hassan:
Hassan warned Anne-Marie Waters that her “astonishing claims” might endanger her future as a Labour Party candidate, but assured her “don’t worry, the BNP will take you”.

He asked why, if Islam is “responsible for killing,” such a tiny percentage of believers actually participate in violence. He asked the audience if they really believe that 1.6 billion people are all “followers, promoters and believers in a religion of violence”.

Hasan urged them not to “fuel the arguments of the phobes and bigots and legitimise hate”, but to “trust the Muslims that you know and that you hear.” It is in particular his response that has become very popular, seen by many as the best answer against bigots who blame Islam for everything they think is bad.

Additional information taken from Oxford Student.

3 comments.

Postcard from England: Make Tea Not War

Posted on July 9th, 2013 by martijn.
Categories: Activism, Multiculti Issues, Notes from the Field, Religious and Political Radicalization.

Hello my dear readers, I’m back in the Netherlands again. I was in England between 18 June and 3 July and I have talked to many people in London, Birmingham, Manchester and Leicester. This time I was not only there for my research on Muslims from the Netherlands who have migrated to the UK and their identity, lifestyles and memories, but also to talk with as many people as I could about the kind of ‘in your face’ activism some Muslims deploy in the UK, the Netherlands, Belgium and Germany as part of a research project I’m working on with a several colleagues.

Woolwich
It was clear from the all the talks that the events of Woolwich were still very much alive in people’s mind. Almost every talk I had came to that topic at least once. The verbal and physical assaults against Muslims and other acts of agression against mosques were treated with what one might call ‘Hollandse nuchterheid’ or ‘Dutch down-to-earth-mentality’ although there is probably a good English equivalent for that as well. Sure in particular the bomb device set off at Aisha Mosque in Walsall scared many people I talked to, but many also warned not to engage in all kinds of scaremongering about Muslims getting attacked everywhere and to treat the number of Islamophobic incidents with caution. One reason for doing that, is that some feared that those incidents are changing the terms of the debate. While after Woolwich many of the people I spoke to were abhorred by the attack and the subsequent theatrical performance of one of the perpetrators, they also observed that the incidents against Muslims triggered feelings of the need to defend and moreover, to retaliate.

That is a justified fear I think; it is indeed proven in many other cases that violent incidents can cause a chain reaction of more violence and counter-violence and violent rhetoric destroying the language of peace, dialogue, inclusion and civility. A noteworthy event that was told many times was the York mosque who invited the EDL demonstrators into the mosque for a cup of tea and together they ended the evening with a football match. It appears that not only violent events can change the terms of the debate but also peacefull tactics can suddenly change the whole scene. Also the idea of ‘Making tea, not War’ was seen as the deployment of a tactic that has a typical ‘British ring’ to it. For many of my interlocutors the York story was seen as a nice example of how Muslims should act. It is one of things I’m interested: in what tactics can change debates and how do these tactics emerge and what are the assumptions and intra-Muslim debates behind it?

StarTV
I’m not going to elaborate on every meeting I had, but I do want to share one interesting event I went to. On Sunday 30 June in the Hilton Hotel in Ealing I attended the launch of a new television channel StarTV. (See also the short report at the Somiland Blog by Goth Mohamed Goth.) It is a really remarkable experience by the way to come to that hotel in London, see all these incrediby nice British Somali people going to the same room as you and the first that happens when you enter the room is that you are welcomed in Dutch.

The channel, an initiative by Dutch Somali Phd-student, youth worker and now also entrepeneur Mohamed Hassan and several others, is going to make programs for Somalis in the diaspora. The evening was one as usual: many many speeches by lots of different people. Not the most exciting thing maybe but as a ritual it is important as it gives you a clue as to who matters and how broad the potential support for the channel might be. Interestingly there was a Somali-Dutch speaker as well who showed a keen interest in cooperating with this channel in order to show their content (they already have) to a wider TV audience.

Such speeches are not only about content but also at establishing or maintaining and publicly performing a particular type of social relationship with the audience and the organizers of such an event. At the end of the reception one of the guests came forward asking what this channel has to offer compared with the already existing Somali TV channels. This older man reminded me of several of these events in the Netherlands where it is usually some older man (sometimes an older woman) who comes forward and asks the one million dollar question, addresses the elephant in the room. Often these are people who appear to be a little peculiar but still liked and respected at the same time.

Mohamed Hasan responded (in Somali, it was translated to the audience) very clear I think that this channel, contrary to the others, will be a diaspora channel, focussing on the issues and preferences of the diaspora audience with regard to life in Europe and the situation in Somalia and Somaliland. Throughout the evening many speakers, in particular young and female speakers, addressed the need to take up issues such as khat, problems of Somali youth and so on in a critical manner. A few people told me that this might turn some of the programs of the channel into controversial ones but they emphasized that there is a need for that, in particular among young people.

There were a few politicians and institutional spokespersons as well. Some from within the community, showing their support for the channel and emphasizing their view that the Somali community is an invisible community (despite having ‘many docters and lawyers’ as was repeated many times during the evening) and the channel may or should contribute to making it more visible. There were several white non-Somali speakers as well, one of them saying that he is willing to appear in programs of the channel and that he will take up the issue of female circumcision, according to him a form of violence against women. Somehow I often get really uncomfortable when (white) politicians and policy makers do that: speaking about female circumcision at a public event that is not about female circumcision but is organized by a community that is connected to that practice. I’m not sure why I feel that way. Is it about discussing something that, to me anyway, is so private at an event that is not related to it? Is it about the white man trying to save black women (not withstanding the fact that there are many among Somalis who are against it as well)? Or do I pick up the unease among the audience? Or is the latter a case of projection on my part?

Home and away through sound and visibility
I think StarTV is an interesting combination of diaspora politics, Somali entrepeneurship, community work and transnational citizenship. A few days before the launch I already had a little tour at their office showing me some of their programs. Here also the events of Woolwich came back in the talks but also in the try outs of a few programs they made that featured some street interviews.

One of the programs about cooking by the way had a tune that will be recognized by many Dutch Somalis and other Dutch people as it was the tune of a very well known long standing Dutch TV program. This made me think of the role of sound in people’s sense of belonging, recognition, home, familiarity, and so on. When I heard the tune it completely took me by surprise although Mohamed ‘warned’ me by saying ‘you have to listen to this, you will recognize it’. It also brought me back to my home situation wherein many people amongst family and friends love that program (I do not by the way). I guess with many Dutch Somalis this will also be a strong embodied moment of belonging although perhaps with different meanings attached to it. One wonders if the eagerness many Dutch Somalis in England have to talk Dutch with me (even if their Dutch sometimes is buried deep in their childhood memories) is not only about speaking it but also about hearing Dutch from me and hearing themselves speak Dutch?

The other issue, emphasized during the launch of StarTV pertains to visibility. What is actually meant by this? There is an abundance of media reports about the problems of Somali youth in the UK; this is not the kind of visibility one is after of course. The idea that there are many lawyers and doctors also suggests a particular kind of visiblity; one that is good but not enough as it came often up in reference to lacking Somali police officers. Another question comes up then: visible to whom? So it could be about having people in public functions visible to the public; splitting the latter into two: the wider public including Somalis who want to be protected against crime and a smaller public of Somalis including the Somali victims and perpretrators of crime who want a police force they can relate to. Speculation of course, but it would be interesting to explore this issue a little more. I also wonder, although it didn’t come up in the talks, what the Olympic medal of Mo Farah means in this case. It was a medal for England by a Somali runner. Visibility could therefore also have something to do with being visible to a wider public as part of England (or the UK?) as British ánd Somalis. This also came up in some of the speeches during the launch of StarTV and the little tour I had at their offices. Visibility then becomes an ambition to feel at home and to be recognized (in different meanings of that word) as being at home in the UK, in the Somali diaspora and perhaps in Somalia as well.

Closing

My trip to England was very useful again and also a very nice experience again. I like to say thanks to everyone who was willing to talk to me now or next time.

PS

During my stay in England I received the news that the Dutch Organization for Scientific Research (NWO) decided to fund a research proposal on Muslim activism that I wrote together with Annelies Moors and Sarah Bracke. In this research we will analyse the varieties in positions Muslim activists have taken in the Dutch Islam debates after 1989, with in particular attention to gender and to social media. Needless to say, I’m very happy with this and look forward cooperating with others involved. Also best wishes for my other colleagues who received funding and I hope that others whose application was refused and who also had a very good proposal will have more luck next time.

PPS

A blessed Ramadan!

1 comment.

What Kind of Asian Are You? Part II

Posted on June 18th, 2013 by martijn.
Categories: Multiculti Issues.

You remember my post about the ‘What kind of Asian are you?’ video, right? If not, watch it HERE.

Then (and no don’t cheat! Watch it first!), see the actors reading the comments they received on their video:

And some of the bloopers:

And ok, ok, here is the original video again:

 
The video is part of YouTube’s comedy week and was Co-directed by David Neptune and Ken Tanaka. http://www.everybodydiesbook.com

Starring Scott Beehner, Stella Choe and a Ken Tanaka jog by.
Directed by David Neptune and Ken Tanaka
Written by Ken Tanaka with David Ury
Camera and Sound by John Coyne and David Neptune

Scott Beehner is an actor from the Groundlings comedy troupe, and lots of tv shows like Zeke and Luther, Sunny in Philly, and Workaholics. Stella Choe is an actor and professional dancer from The Muppet Movie and other films and tv shows.

In this video, What Kind of Asian are you? Scott plays a friendly jogger who is very interested in guessing the heritage of Stella, an Asian American woman. He engages in some small talk and asks her where she is from because she doesn’t have an accent. San Diego and English is spoken there, she tells him. He begins to talk more slowly and labored asking again “Oh, no, where are you from.”
 

0 comments.

Geweldsmarketing – Het risico van de politiek van islamofobie

Posted on June 9th, 2013 by martijn.
Categories: Important Publications, Islam in the Netherlands, Multiculti Issues, Religious and Political Radicalization.

Jan Jaap de Ruiter is een Arabist die, als één van de weinigen van mijn collega’s zeer actief is op het internet. Met commentaar en toelichting op vanalles wat met islam, moslims en Midden-Oosten te maken te heeft, levert hij een waardevolle bijdrage als wetenschapper aan het publieke debat. Niet te beroerd om de dialoog aan te gaan met allerlei opponenten die vinden dat hij niet echt waardenvrije wetenschap bedrijft (alsof dat mogelijk zou zijn) richt hij zijn pijlen onder meer op Wilders cs. en hun politieke gedachtegoed. Eén van zijn belangrijkste publicaties op dit terrein is het boekje ‘The Speck in Your Brother’s Eye’ wat deels een uitgebreide recensie is van het boek van Wilders ‘Marked for Death’, deels een pamflet is met een politieke aanklacht (Wilders kleedt zijn anti-islam boodschap zo in, dat geweld een mogelijke, ultieme, consequentie is) en deels het resultaat van zijn eigen zorgen over het politieke klimaat in Nederland.

Marked for Death

Ik bespreek hier het boek van De Ruiter, maar eerst even over het boek van Wilders. Dat boek is zowel een boek met een politieke boodschap als verslag van een persoonlijke strijd van, zoals hij het invult, de eenzame heldhaftige politieke profeet die ten strijde trekt tegen de gewelddadige islam en daarvoor als een echte martelaar een hoge persoonlijke prijs betaalt. Zo vertelt hij in het boek over de dood van zijn vader en hoe hij zijn tranen niet meer kon bedwingen in het bijzijn van zijn aardige maar ook vreemde lijfwachten. Zo maakt hij het persoonlijke politiek en het politieke persoonlijk. Hij voert een verdedigingsstrijd tegen het agressieve en gewelddadige gedrag van migranten die hun inspiratie of zelfs gedrag direct zouden ontlenen aan de islam die hij reduceert tot gewelddadige en/of intolerante acties van moslims en tot enkele verzen uit de Koran die zouden oproepen tot geweld. Zoals Jan Jaap de Ruiter ook laat zien, verdraait Wilders die islamitische geschiedenis zo dat in feite veel alledaagse vooroordelen, stereotyperingen en reacties tegen vreemdelingen en tegen islam (volgens bovenstaande definitie) worden gerationaliseerd tot een legitieme angst en afkeer. Die angst en afkeer en de rationalisering ervan dienen vervolgens als basis voor een meer diepgaand en uitgewerkt standpunt voor het uitsluiten van ongewenste vreemdelingen en moslims. Op dat moment kunnen we met recht spreken van islamofobie.

Die laatste stap maakt hij in dit boek door enerzijds een Westers utopia van vooruitgang, tolerantie en vredelievendheid te creëren tegenover het angstbeeld en de perfecte misère van zijn invulling van islam. Dit doet hij mede op basis van uitspraken van illustere namen als Salman Rushdie en Thomas Jefferson en Albert Speer. Op deze manier schept hij uiteindelijk een specifiek type racistisch, namelijk islamofobisch, gedachtegoed. Het gaat volgens Wilders om een existentiële strijd tussen de Westerse beschaving en de islamitische beschaving. Voor alle duidelijkheid nergens roept Wilders direct op tot geweld tegen moslims; volgens hem zouden moslims hun geloof moeten verlaten.

De splinter en de balk

De stelling van Jan Jaap de Ruiter is dat Wilders zijn onheilscenario zo opzet dat de ultieme consequentie een situatie is waarin geweld de mogelijke of zelfs enige oplossing is om het onheil af te wenden. De Ruiter bespreekt achtereenvolgens de waarheidclaims van Wilders, hoe Wilders zijn idee over de vermeende superioriteit van ‘het Westen’ uitwerkt tegenover de inferioriteit van ‘de islam’, hoe Wilders de islam definieert als ideologie die vergelijkbaar is met nazisme, fascisme en communisme en hoe Wilders de islam wil uitbannen. De Ruiter laat zien dat Wilders weliswaar claimt het debat te willen aangaan, maar dat vooral doet met opzettelijke provocerende beledigingen van islam en moslims. Hij laat overtuigend zien hoe Wilders de islamitische tradities en hun geschiedenissen verdraait, eenzijdig belicht en hoe Wilders probeert zijn definitie van wat islam is op te leggen. De Ruiter probeert niet alleen dat eenzijdige en verdraaide beeld van de islam te corrigeren (zonder apologetisch te worden), maar ook een evenzeer verdraaid en eenzijdig beeld van het Westen recht te zetten. Dit lukt hem ten dele simpelweg door te laten zien dat Wilders citaten uit de context neemt of maar half geeft en door te wijzen op de inconsequenties in het betoog van Wilders.

Anderzijds vervalt ook hij toch enigszins in het beschavingsdenken dat wordt gekenmerkt door een wij-zij denken. Bijvoorbeeld op p. 22 wanneer hij het heeft over Wilders’ idee over superioriteit van het Westen en dat die moslims maar blijven doorzeuren over de kruistochten: ‘Does it mean that the West is not suffering from any kind of memory syndrome?’ Alsof er zoiets bestaat als een ‘Westerse beschaving’ en een ‘islamitische beschaving’ (op zich al ongelijke indelingen) die los van elkaar staan. Dit terwijl Europa en islam al eeuwen nauw met elkaar verbonden zijn; niet alleen door conflicten maar ook door intellectuele uitwisselingen, dialoog, handel, concurrentie, enzovoorts. Het is dan ook opvallend dan De Ruiter in bovenstaand zin die tegenstelling lijkt te hanteren en vervolgens komt met een voorbeeld van Serven en Moslims in de Balkan.

Een ander punt van kritiek betreft het feit dat De Ruiter af en toe zowel ‘islam’ als ‘christendom’ enige capaciteit tot handelen (‘agency’) lijkt toe te schrijven. Bijvoorbeeld als hij zegt ‘Islam…failed to stick’ (p. 49), ‘It is true, Christianity ordains….’ (p. 26). Uiteindelijk zijn ‘islam’ en ‘christendom’ zoals ze hier gebruikt worden abstracte fenomenen die natuurlijk niet ‘handelen’ of ‘falen’ of ‘verordonneren’. Dat zijn mensen die dat doen eventueel op basis van bepaalde geschriften. Daarbij lijkt hij, bijvoorbeeld in het laatst genoemde citaat’ uit te leggen hoe religie geïnterpreteerd dient te worden: ‘Het is waar dat…enz.’. Dat doet hij wel op meer plekken zoals op p. 51 wanneer hij stelt ‘I would say that a good religion or ideology will always be unambiguous in its commandments to its followers. Any spoken or written text that could be interpreted as allowing violence should never be part of a religion or ideology’. Ook hier zien we weer een suggestie dat een religie handelt (commandeert), maar ook dus dat hij invult waar een ‘goede’ religie of ideologie aan dient te voldoen. Dat is zijn persoonlijke invulling en daar is niks mis mee, maar het is irrelevant voor zijn argument (wel relevant overigens in die zijn dat zijn persoonlijke drijfveren zo mooi zichtbaar zijn). Evenmin maakt hij duidelijk wat er dan moet gebeuren met religies waarin wél tradities zijn van gereguleerd geweld (zoals alle religies eigenlijk). Daarbij, zoals De Ruiter laat zien, doet het er ook eigenlijk niet zoveel toe of er in geschriften wordt opgeroepen tot geweld; het gaat om de interpretatie en legitimeringen van mensen en om de vraag of, hoe en waarom men overgaat tot geweld. En om de vraag welk geweld legitiem is en welk niet.

Van ‘Marked for Death’ naar ‘Marketing for Violence’

Dat gezegd hebbende is het natuurlijk wel zo dat mensen aan bepaalde geschriften of dat nu de Bijbel en de Koran is, of Mein Kampf of bepaalde wetsteksten of (inderdaad) de uitspraken van Wilders inspiratie, legitimeringen en een gevoel van urgentie kunnen ontlenen om tot geweld over te gaan. Demonisering van outsiders, mensen strippen van hun menselijke eigenschappen, mensen reduceren tot concrete voorbeelden van grotere abstracties zoals het ‘gewelddadige Westen’ of de ‘gewelddadige islam’ kunnen voor sommigen de drempel om geweld te gebruiken verlagen. Zeker als dat gepaard gaat met het inprenten van het idee dat de eigen levenswijze op het spel staat. Dat hebben we in het verleden gezien met de nazi’s, met de oorlog tussen de Hutu’s en de Tutsi’s in Rwanda, hedentendage met de Rohingya in Myanmar, de Amerikaanse inval in Irak en met islamitische leiders in Irak.

Mijn kritiek hierboven laat dan ook onverlet dat De Ruiter zijn belangrijkste punt overtuigend maakt: door middel van verdraaiingen, halve waarheden en regelrechte leugens schept Wilders een zodanig bedreigend, geperverteerd en onmenselijk beeld van de islam dat er niet heel veel fantasie voor nodig is om je af te vragen wanneer we de wapens moeten oppakken. Dat doet Wilders niet, zo stelt De Ruiter ook heel duidelijk. Wat Wilders doet is het schetsen van een fort waarin goede mensen harmonieus samenleven maar die misleid worden door hun leiders die slechts een dunne glazen muur hebben opgeworpen, leiders die tuig met een dodelijke ziekte hebben binnen gelaten en waarbij buiten wilde, intolerante en agressieve dragers van die ziekte op die dunne glazen muur aan het bonzen zijn. En in dit profetische Stalingrad is Wilders de held die bedreigd wordt maar moedig doorstrijd. Met zijn pen. Zoiets. Als je gelooft in deze waarheden (en in tegenstelling tot wat De Ruiter in het begin van boek zegt, het is niet noodzakelijk dat je het zeker weet; integendeel zelfs) is het niet moeilijk voor te stellen dat er wat meer, laten we zeggen, daadkrachtige middelen noodzakelijk zijn.

De olifant

De vraag is echter of De Ruiter’s gefundeerde waarschuwing veel zal uithalen. Om meerdere redenen denk ik van niet. Ik zal ze hier kort noemen. Allereerst zullen velen zeggen ‘Ja, maar dat doet niets af aan het feit dat moslims wandaden plegen’. Nee dat klopt. De afweging die mensen daarbij maken hangt niet alleen af van het antwoord op de vraag of Wilders een realistisch beeld schetst (nee), maar ook hoe zwaar de elementen wegen die hij aandraagt. En voor zijn aanhangers wegen die zwaar.

Ten tweede, en jammer genoeg besteedt De Ruiter er geen aandacht aan, de politiek van Wilders is niet zo bijzonder en ook niet zo extreem als we wellicht denken. Het denken in abstracties zoals Wilders doet met islam en vervolgens stellen dat mensen niet meer dan een concrete invulling daarvan zijn, is al veel ouder. Het gebeurde al bij racisme en anti-semitisme aan het begin van de 20e eeuw en is ook onderdeel van het beleid dat een onderscheid maakt tussen moderne verlichte autochtonen en de cultuur van de migranten. Dat cultuurdenken leidt tot een onderscheid tussen gewenste en ongewenste burgers en is in beleid en debat steeds meer toegespitst geraakt op moslims en islam. Er is geen enkele politieke partij die de islam (in abstractie) nog niet als probleem heeft aangemerkt. In die zin is Wilders niet meer dan een product van dat cultuurdenken uit de jaren negentig dat toch echt uit de hoek van het politieke midden kwam.

Het is ook niet Wilders’ PVV die een monopolie heeft op schelden en demonisering. De term ‘kutmarokkanen’ is inmiddels een gebruikelijke term geworden voor Marokkaans-Nederlandse jongeren en komt toch echt uit kringen van de PvdA. Ook het CDA verdedigde in 2005 al de motie van Wilders voor een verbod op de boerka ook al is dat discriminerend voor moslims en vrouwen. Ook het huidige kabinet, zonder de PVV, maakt hiervoor wetgeving (zij het in beperkte zin). Het is ook niet de PVV die kwam met een uitgewerkt voorstel om ritueel slachten aan banden te leggen; dat was de PvdD. En ondanks het islamofobisch-racistische gedachtegoed van de PVV was het voor VVD en CDA geen probleem om met hen een gedoogakkoord te sluiten. Goed, na het nodige gemor, maar dat geeft uitstekend weer hoe de machtsverhoudingen liggen.

Een belangrijke waarschuwing

De PVV en haar gedachtegoed zit dus niet in de marge van de Nederlandse politiek maar bevindt zich dus in het centrum ervan en is, net als het racisme van Fortuyn, een rechtstreeks uitvloeisel ervan. Dat maakt het bekritiseren van de balk en de splinter tot het negeren van de olifant in de kamer. Maar natuurlijk zijn er verschillen met andere partijen die over het algemeen de nadruk leggen op behoud van en stimuleren van sociale cohesie en rust. Dat is precies wat de PVV probeert te breken door een provocerende manier van optreden. Dat in combinatie met de vechttaal en de onheilsprofetieën van Wilders, maken van Wilders en de PVV een zeer riskante politiek. Daarom is het goed en noodzakelijk dat mensen als Jan-Jaap de Ruiter hier op heldere, goed onderbouwde en toegankelijke wijze voor waarschuwen.

1 comment.

What kind of Asian are you?

Posted on May 28th, 2013 by martijn.
Categories: Multiculti Issues.

The next video is a must watch: it is funny and revealing. The video is part of YouTube’s comedy week and was Co-directed by David Neptune and Ken Tanaka. http://www.everybodydiesbook.com

Starring Scott Beehner, Stella Choe and a Ken Tanaka jog by.
Directed by David Neptune and Ken Tanaka
Written by Ken Tanaka with David Ury
Camera and Sound by John Coyne and David Neptune

Scott Beehner is an actor from the Groundlings comedy troupe, and lots of tv shows like Zeke and Luther, Sunny in Philly, and Workaholics. Stella Choe is an actor and professional dancer from The Muppet Movie and other films and tv shows.

In this video, What Kind of Asian are you? Scott plays a friendly jogger who is very interested in guessing the heritage of Stella, an Asian American woman. He engages in some small talk and asks her where she is from because she doesn’t have an accent. San Diego and English is spoken there, she tells him. He begins to talk more slowly and labored asking again “Oh, no, where are you from.”

Addicting Info has the full story:

There is the assumption that regular American means white, the false assumption that any nonwhite person is from somewhere else. When she asks if he is Native American she forces him to drop his implicit belief in his supremacy as the real American.

There is the assumption that assimilation of individuals never occur. All those whose ancestors come from Korea do not like Kimchi just as all those with roots in England do not enjoy fish and chips.

There is the assumption that speaking louder and slower is necessary for a more satisfactory answer even though he is well aware the initial question was understood. Ultimately, the man thinks she is weird for playing back exactly what he did to her. When she asks “I am weird?” it is with the expectation that he would self-reflect. In his confused look I think he did.

1 comment.

Stop met Integratie!

Posted on April 18th, 2013 by martijn.
Categories: islamophobia, Multiculti Issues.

Dit land kent een ijzeren wet van de integratie. Die luidt: er kan geen enkele kwestie over migranten en hun nakomelingen in de media of in het politieke debat terechtkomen of uiteindelijk wordt de vraag gesteld in hoeverre die kwestie een negatieve relatie heeft met integratie.

Komen gescheiden taallessen voor vrouwen en mannen in het nieuws? Dan wordt nauwelijks gevraagd of die taallessen goed zijn voor de ontwikkeling en zelfredzaamheid van de cursisten, maar domineert de stelling dat de seksescheiding slecht is voor integratie, omdat die haaks staat op ‘ons’ idee van hoe vrouwen en mannen met elkaar moeten omgaan. Wanneer een woningbouwvereniging in Amsterdam woningen aanpast voor nieuwe bewoners, die vervolgens deels moslim blijken te zijn, gaat het amper over de wenselijkheid van goede huisvesting of over het feit dat er meer autochtonen in deze panden komen wonen dan voorheen. Het gaat vooral over de vraag of dit niet haaks staat op integratie en of de overheid wel zaken moet subsidiëren die niet bij ‘onze’ cultuur passen. En het Marokkanenprobleem, waar ging dat eigenlijk over? Over de werkloosheid van Marokkaans-Nederlandse jongeren en de problemen die dat voor hen oproept? Over de geïsoleerde positie van sommige migrantenvrouwen van de eerste generatie? Nee, over problemen met de integratie van ‘de Marokkanen’ in relatie tot de hoge criminaliteit in deze categorie.

De integratiekwestie gaat niet over problemen van Nederlandse inwoners. Zij draait om een kunstmatig en misplaatst onderscheid tussen De Samenleving en De Minderheden. Integratie is een idee-fixe met maar één functie: het versterken van de natiestaat en de positie van de politieke en economische elites daarin. We moeten dan ook snel van dit idee af.

Rechten en plichten

Dat we leven in een natiestaat klinkt als een open deur en het voelt bijna natuurlijk, maar het concept is pas vrij kort geleden bedacht. Pas sinds de Franse revolutie domineert dit politieke model, met een verregaand gewelds- en belastingmonopolie voor de overheid. Rechten en plichten van individuen werden gekoppeld aan het wel of niet behoren tot een bepaalde natiestaat. De natiestaat bestaat, omdat de inwoners zich dat samen verbeelden en omdat ze bepaalde zaken – bijvoorbeeld oorlogsherdenkingen, feestdagen en het volgen van onderwijs – samen doen. De afgelopen eeuwen hebben politieke elites in alle natiestaten geprobeerd om hun grondgebied in culturele, taalkundige, economische, sociale en juridische zin te homogeniseren. Voorbeelden hiervan zijn de eenheid van de rechtspraak, vaststelling van één nationale taal en het creëren van een nationaal onderwijsstelsel. Door deze homogenisering werd geprobeerd om conflicten te voorkomen. Bijkomend voordeel was dat het kapitalisme gebaat is bij een grote, homogene afzetmarkt.

Het zijn de elites die bepalen hoe die homogenisering moet verlopen. Zíj formuleren dat ‘wij’ de dingen op een bepaalde manier doen. Zij definiëren ‘onze’ normen en waarden. Zo formuleerde het kabinet Lubbers I het al in de Minderhedennota uit 1983:

‘Het spreekt daarbij vanzelf dat ook mensen uit minderheidsgroepen de fundamentele waarden en normen van de Nederlandse rechtsorde zullen moeten eerbiedigen. Verlangens van leden van minderheidsgroepen die daar tegenin gaan, kunnen dan ook niet worden ingewilligd.’

Hier worden twee partijen in het leven geroepen die helemaal niet bestaan: De Samenleving en De Minderheden. Het zijn partijen die worden gedefinieerd, ‘gemaakt’, zou je kunnen zeggen, door politici, beleidsmakers, opinieleiders, onderzoekers en ondernemers die zich opwerpen als belangenbehartigers van groepen.

In De Samenleving delen mensen bepaalde kernwaarden. De Minderheden zijn degenen van buiten en houden er normen en waarden op na die afwijken van die van De Samenleving. De vooronderstelling is verder dat ‘botsende waarden’ per definitie leiden tot sociale problemen en conflicten. En dus moet er iets gebeuren. Met ‘hen’.

En dat ‘iets’ heet integratie.

afbeelding via Nesrin

Om de natiestaat te definiëren en te behouden hebben politieke elites steeds mensen nodig die ‘anders’ zijn. Ze wijzen binnen de natiestaat mensen aan die niet voldoen aan hun standaard. Daarbij hebben ideeën over ras, cultuur en gender altijd een belangrijke rol gespeeld. De politieke elite was mannelijk en blank en gedurende de 18de en 19de eeuw kwam het idee zeer sterk op dat alleen Europa blank was en de rest van de wereld niet.

Tegenwoordig spreken elites niet meer over blank zijn, maar dezelfde ideeën zijn er nog wel, nu vervangen door de notie van ‘cultuur’. Zo stelt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dat als een bevolkingsgroep in cultureel of sociaal-economisch opzicht sterk op de Nederlandse bevolking lijkt, deze als westers-allochtoon wordt aangemerkt. Maar de term autochtoon heeft, zeker in het populaire vertoog, wel degelijk de lading van blank, en onder niet-westerse allochtonen vallen geen groepen die als blank worden beschouwd. Of iemand allochtoon is, wordt ook niet bepaald door te kijken naar zijn individuele culturele kenmerken, zoals je door de definitie van het CBS eigenlijk zou mogen verwachten. Nee, er wordt gekeken naar zijn geboorteplek of die van zijn ouders. De categorisering van Antillianen, inwoners van het koninkrijk en dus van de natiestaat, als allochtoon bevestigt dat idee van de autochtoon als blanke nog eens.

Door het aanwijzen van een Ander om een homogene natiestaat te bereiken, gaan insluiting en uitsluiting hand in hand. Je zegt aan de ene kant dat iedereen moet integreren, maar je hebt ook mensen nodig die anders zijn om jezelf te kunnen definiëren. In het verleden gebeurde dit met katholieken, in de jaren vijftig met zogenoemde onmaatschappelijken en tegenwoordig in het bijzonder met moslims. Zij bevinden zich al in de samenleving maar worden apart gezet en moeten vervolgens integreren.

Islam is een probleem

Daarbij is wel wat fundamenteels veranderd sinds de Minderhedennota van 1983. Toen werd ‘de cultuur’ van ‘de migrant’ niet per definitie als problematisch gezien. Dat is nu voor een groot deel wel het geval. Er is geen Nederlandse politieke partij die niet vindt dat de islam op de een of andere manier een probleem is. Sommige partijen leggen daarbij de nadruk op islam in relatie tot andere thema’s zoals opleiding, sociaal-economische positie of secularisering (zoals bij de meeste linkse en rechtse partijen) anderen op islam los van welke context dan ook (PVV), maar de islam is volgens allemaal hoe dan ook een probleem. En waar diversiteit in 1983 nog expliciet als kenmerk van ‘de Nederlandse cultuur’ gezien werd, lijkt dat nu grotendeels naar de achtergrond verdwenen.

De integratieagenda van de huidig verantwoordelijk minister, de PvdA’ er Lodewijk Asscher, gaat zelfs een stapje verder. Migranten moeten niet alleen meedoen, de normen en waarden en de diversiteit in leefstijlen accepteren, maar ook – zijn letterlijke woorden – de normen en waarden verinnerlijken. Zo ver strekken dus de ambities van de elites in de natiestaat: tot aan de gedachten en gevoelens van burgers aan toe.

Het tegelijk insluiten en uitsluiten gebeurt niet alleen door steeds mensen als ‘de ander’ aan te wijzen, maar ook door opmerkelijk vaag te houden waaraan en aan wie die ander zich moet aanpassen. Er is zelden of nooit duidelijk gedefinieerd wat integratie nu precies is (en dus ook niet wanneer zij geslaagd is), terwijl er vele manieren bestaan waarop men geprobeerd heeft de ander te classificeren: van gastarbeider tot etnische minderheid tot allochtoon tot moslim. Het gevolg is dat een individuele burger nooit weet of hij of zij zich voldoende aanpast. Daarmee is die burger overgeleverd aan degene die de macht heeft te bepalen wat ‘aangepast’, ‘normaal’ en ‘goed’ is en wat niet. Wat het einddoel van integratie is, blijft onduidelijk.

Bevestiging van ongelijkheid

Dat laatste lijkt misschien wat tegenstrijdig met de vele acties tegen en discussies over homofobie, antisemitisme en praktijken die vrouw-onvriendelijk zouden zijn. Die zijn duidelijk toch? Maar hier gaat het om een heel specifiek idee van wat ‘Nederlands’ is. Er zijn autochtone Nederlanders die vinden dat homoseksualiteit slecht is, of die vinden dat vrouwen niet horen te werken, of die vinden dat religie een grote rol in de politiek moet spelen. Er zijn er ook met antisemitische opvattingen. Maar de overheid wil niet dat migranten zich dááraan aanpassen. Ook niet aan schoonmakers of aan mensen van de Occupybeweging. Lees wat minister Asscher zei in een interview in de Volkskrant, op 21 december:

‘Integratie vergt van de mensen die hier naartoe komen dat zij zich verdiepen in het land van aankomst. Het land van aankomst moet expliciet maken wat het verwacht. Dat doen we met integratiecursussen. Maar we moeten verdergaan en pal staan achter de leraar die vertelt dat hij homo is. Door pal te staan voor onze verworvenheden, maken we het voor immigrantenkinderen makkelijker minder gelovig te zijn dan hun ouders. Het helpt migrantenmeisjes zich te ontplooien en het werkt tegen schijnhuwelijken en andere dwang.’

Migranten wordt gevraagd zich te conformeren aan een ideaalbeeld van Nederland als neo-liberale samenleving, gebaseerd op seculiere en seksuele vrijheden. De paradox is: ze moeten allemaal dezelfde soort vrije individuen worden. Dat is een ideaalbeeld waar niet alle autochtone Nederlanders zich in kunnen vinden. Dat maakt echter niet uit; aan hen wordt niet gevraagd dit ideaalbeeld te accepteren en te verinnerlijken.

Uiteindelijk bevestigt het integratiemodel slechts de bestaande ongelijkheid van autochtonen en migranten en zal dus niet leiden tot vermindering van de problemen die migranten hebben. De overheid zou zich helemaal niet moeten richten op culturele aanpassing van migranten op basis van één specifiek ideaalbeeld. In plaats van alle problemen met en van minderheden te herleiden tot integratie, wordt het tijd dat we met iets anders komen dat recht doet aan de pluriformiteit van dit land. Dit betekent dat migranten zich, net als andere ingezetenen, dienen te houden aan de Nederlandse wet. Maar die wet moet dan ook een afspiegeling zijn van de pluriformiteit van de samenleving. Het afschaffen van de mogelijkheid tot ritueel slachten zou daar haaks op staan evenals een verbod op de gezichtssluier.

De overheid moet migranten niet apart categoriseren ten opzichte van de reeds aanwezige bevolking, tenzij dit strikt noodzakelijk is op basis van relevante criteria, bijvoorbeeld opleidingsniveau van de ouders in het geval van onderwijs, en dan nog slechts voor een beperkte periode van pakweg vier jaar. Daarbij moet de nationale overheid wel de rechten van alle burgers waarborgen, en in het bijzonder van kwetsbare groepen zoals jongeren en vrouwen. Ze moet hen beschermen tegen alle vormen van uitsluiting, variërend van huiselijk geweld tot racisme. De focus van het integratiebeleid dient niet de Nederlandse natiestaat te zijn, maar de plaats waar men woont, werkt en leeft. Daar moet gezocht worden naar manieren om verbindingen te leggen tussen verschillende categorieën mensen en naar mogelijkheden om het samenleven in een gedeelde publieke ruimte te bevorderen.

Dit stuk verscheen is afgelopen zaterdag 13 april in de Volkskrant bijlage Vonk. Het stuk is mede geïnspireerd door eerdere kritiek van Nadia Bouras, Cinan Cankaya en Jurriaan Omlo: Schaf het integratiebeleid af! dat verscheen op Sociale Vraagstukken. Al eerder hebben ook wetenschappers als Edien Bartels, Halleh Ghorashi en Anton van Harskamp van de VU gewezen op het kunstmatige en ideologische onderscheid tussen De Minderheden en De Samenleving. U vindt het  ook terug in het werk van socioloog Willem Schinkel. Zie hieronder het fragment bij Zomergasten in 2011 (met dank aan Nadia):

0 comments.

Integratie en Superdiversiteit in Amsterdam

Posted on April 13th, 2013 by martijn.
Categories: Multiculti Issues.

Vandaag in de bijlage Vonk van de Volkskrant mijn stuk over integratie waarin ik verder borduur op de kritiek die Nadia Bouras, Jurriaan Omlo en Cinan Cankaya eerder al publiceerden. Ik doe dit door het te plaatsen in de context van natie-staatvorming en het ideologische kunstmatige onderscheid tussen De Samenleving en De Migranten zoals ook Willem Schinkel, Edien Bartels en Anton van Harskamp al diverse malen gedaan hebben.

Eén van de recente verschuivingen in de aandacht van onderzoekers naar migratie en transnationalisme is het idee dat er na 1990 een enorme versnippering is opgetreden in de achtergronden van migranten op etnisch, taalkundig, cultureel, religieus gebied. Deze ‘superdiversiteit’ zoals dat genoemd is door socioloog Steven Vertovec, maakt het onmogelijk om helder en eenduidig antwoord te geven op de vraag wie de migranten zijn. De stad Amsterdam is de eerste stad in Nederland waar minder dan de helft van de bevolking autochtoon en de superdiversiteit zorgt ervoor dat er geen nieuwe meerderheidsgroep zou komen. Dat heeft grote consequenties voor het idee van integratie waar zowel linkse als rechtse politici nog geen enkel antwoord op hebben.

In Nederland werkt met name hoogleraar aan de VU, Maurice Crul, aan het thema van superdiversiteit. In zijn oratie pleitte hij voor een nieuwe visie op integratie met drie pijlers die ik er even uit licht:

1. Een nieuwe visie moet een antwoord bieden op de belangrijkste kritiek op het multiculturalisme: de kritiek op tolerantie voor conservatieve opvattingen over man-vrouw verhoudingen. Voor Crul is dat antwoord gelegen in emancipatie en het creëren van maatschappelijke voorwaarden daarvoor.
2. Voorafgaand aan emancipatie komen kansen. Er moeten voorwaarden geschapen worden zodat tweede en derde generatie migranten hun emancipatoire rol kunnen waarmaken tegenover conservatieve krachten.
3. Er moet een open maatschappelijk klimaat komen. Helaas, zo stelt Crul, is dat klimaat de afgelopen jaren mede door de politiek, juist minder open geworden. De grenzen tussen groepen worden sterker en mensen houden afstand tot degenen die niet tot de eigen groep zouden behoren. Opvallend, en zorgwekkend, is dat in Nederland met name de hoogopgeleiden (autochtonen en allochtonen) het laten afweten terwijl ze elders in Europa juist het voortouw nemen in het doen vervagen van etnische scheidslijnen.

In relatie tot integratie is het interessante hier dat de notie van superdiversiteit het idee van integratie waarbij nieuwkomers zich aanpassen aan de ‘Nederlandse waarden en normen’ volkomen onzinnig maakt.

• In Amsterdam zijn autochtonen niet in de meerderheid; moeten alle andere minderheden zich aan die ene minderheid aanpassen?
• De groep met de meest lange en stabiele woongeschiedenis in Amsterdam, zijn Marokkaans-Nederlandse vrouwen. Zijn dat dus de echte Amsterdammers?
• Het miskent dat de samenleving juist diverser wordt, ook door verdergaande individualisering.
• Toen het vooral ging over Turkse, Marokkaanse en Surinaamse migranten was het wellicht makkelijk en overzichtelijk om het dienstenaanbod en overlegstructuren aan te passen; maar hoe ga je dat nu doen met een schier onoverzichtelijke range aan minderheden en organisaties?

Een uitzending van AT5 met Maurice Crul, over superdiversiteit gaat op deze issues in.

Zie ook het boek dat Crul met anderen schreef over superdiversiteit.

In 2011 organiseerde Kosmopolis een conferentie over superdiversiteit. Informatie en bijdragen kun je HIER vinden.

Mijn Volkskrant – Vonk bijdrage komt in de loop van de week op deze site.

1 comment.

Tackling the Boundaries – Muslim Women and Footy

Posted on April 10th, 2013 by martijn.
Categories: Gender, Kinship & Marriage Issues, Multiculti Issues.

The framing is a little problematic I think: ‘this is not a normal footy team, but a female footy team, Muslim women playing footy’. At the same it does challenge all kinds of stereotypes and boundaries.

0 comments.

Waanzin: Benoemen Benoemen Benoemen

Posted on April 7th, 2013 by martijn.
Categories: islamophobia, Multiculti Issues.

Inleiding
Vlak na de dood van grensrechter Richard Nieuwenhuizen kwam de Telegraaf met een foto op de voorpagina waarin te zien zou zijn hoe hij   ‘schop na schop te verduren heeft gekregen’ met de kop ‘Waanzin’. Afgelopen donderdag was er een debat in de Tweede Kamer waar ik eerder over schreef in termen van ‘racisme drama‘.
De meest veelgehoorde commentaren op het stuk over het racisme drama:

1) Oud linkse reflex om te discussie te smoren door de racisme kaart te trekken;

2) Ontkennen van reële problemen;

3) Bagatelliseren

Alle drie de commentaren hebben betrekking op het fenomeen ‘benoemen’. Het blijkt voor sommigen geen probleem te zijn om racistische verbanden te trekken (en dat te zien als benoemen), maar de verwijzing naar racisme is not done. Dat blokkeert de discussie zogezegd. Dat doet het natuurlijk niet. Het zijn degene die aanstoot nemen aan de verwijzing naar racisme die de discussie blokkeren door die verwijzing persoonlijk op te vatten, buiten de orde te verklaren en vervolgens niet meer inhoudelijk op de zaken in te gaan. Dit laat goed zien dat er iets bijzonders aan de hand is met ‘benoemen’; sommige zaken moeten op een bepaalde manier ‘benoemd’ worden en mogen niet op een andere manier benoemd worden.

Benoemen

‘Benoemen’ is een zogenaamde taalhandeling. Met het uitspreken van de woorden is de handeling verricht. Als ik een belofte publiekelijk uitspreek, dan heb ik de belofte gedaan. Op het moment dat ik een fenomeen ‘benoem’ heb ik dat fenomeen een plek gegeven in de sociale orde. Dit betekent automatisch dat taal geen neutrale handeling is. Het is een handeling die gesitueerd moet worden in een specifieke culturele en politieke omgeving. Wanneer iemand in Marokko iemand dood en ik ‘benoem’ dat de dader een ‘Marokkaan’ is, dan is dat een
(more…)

1 comment.

Het Racisme Drama – Racistische rituelen van het parlement

Posted on April 5th, 2013 by martijn.
Categories: islamophobia, Multiculti Issues.

Introductie: waanzin

Gisteravond was misschien wel één van de meest beschamendste hoofdstukken uit de parlementaire geschiedenis. Op de agenda van de Tweede Kamer stond het ‘Marokkanendebat’. Men had het beter het racismedrama kunnen noemen.

Een paar maanden terug kwam de Nederlandse samenleving weer tot ontploffing: jonge voetballers sloegen een grensrechter van de andere partij in elkaar. De arme man overleed kort daarna. De Telegraaf kwam met een foto van deze vechtpartij met een indringende kop in chocolade-letters: waanzin. In de tussentijd probeerden opiniemakers, politici en voetbalbobo’s te begrijpen wat er nu was gebeurd en waarom.

Vanaf het begin sijpelde langzaam maar zeker in de berichtgeving door dat het om twee of drie ‘Marokkanen’ ging. Niet dat inwoners van Rabat of Nador hier iets mee te maken hadden; bedoeld werd jongeren van ouders die afkomstig waren uit Marokko. Vervolgens tweette Geert Wilders dat het hier ging om een ‘Marokkanenprobleem’ en vlogen allerlei cultuuranalyses in het rond: gezagcrisis van de ouders, afwijkende normen en waarden, de islam die hen zou leren ongelovigen te haten, macho-cultuur, enzovoorts. Daarnaast allerlei analyses dat Marokkaans-Nederlandse jongeren zouden domineren in de misdaadstatistieken en ook bij de gewelddadige incidenten in het voetbal. Soms waren dergelijke analyses gebaseerd op de talloze wetenschappelijke publicaties hierover die Nederland al sinds de jaren negentig kent, veel vaker echter op allerlei slordige redeneringen zoals: de meeste incidenten doen zich voor in de Randstad, daar wonen ook de meeste allochtonen en dus gaat het vaker om allochtonen.

Hoe het ook allemaal precies zit; je moet kunnen benoemen. En dat stond dan ook centraal in het Tweede Kamer debat dat echt serieus ‘Het Marokkanendebat’ heette gisteren. Benoemen valt onder vrijheid van meningsuiting, dat maakt de zaak helder en dan weten we ook wat we moeten doen. Velen die de zaak ‘benoemen’ vinden dan ook dat zij een taboe doorbreken; een retorische tactiek om extra gewicht aan hun stelling te geven aangezien dat taboe (als dat er al was) al lang is doorbroken in de jaren negentig. Zondag iets meer over benoemen, nu een korte indruk van het racistendebat.

Tweede Kamer als theater
De Tweede Kamer kunnen we zien als een theater waarin mensen verschillende rollen vervullen als in een ritueel. Een ritueel is dan te zien als een symbolische activiteit die verloopt volgens bepaalde regels om een bepaalde situatie te bereiken en die diverse malen herhaald wordt. In de Tweede Kamer gebeuren verschillende dingen die bij ieder debat terugkomen. Er wordt bepaald óf er een probleem is, wat dat probleem is en hoe dat probleem aangepakt moet worden. Daarbij is er een rolverdeling tussen de regering, de voorzitter, de regeringspartijen en de oppositie. De regering komt met een voorstel dat een probleem, een probleemdefinitie en een oplossing aanduidt: die dienen met elkaar in overeenstemming te zijn anders is men niet consequent. De regeringspartijen nuanceren het verhaal en komen met wat wijzigingen. De oppositie vertelt waarom de regering en andere partijen er niks van bakken, of er inderdaad een probleem is, wat het probleem volgens hen is en welke aanpak daar dan bijhoort. Men spreekt via de voorzitter die geacht wordt het debat te laten verlopen volgens de regels van het toneelspel. Vervolgens komt men in een stemming tot een eindconclusie en dan zien we of men besloten heeft of er een probleem is, wat het probleem is en wat de aanpak moet zijn.

Met andere woorden, dit ritueel zorgt ervoor dat bepaalde perspectieven op maatschappelijke verschijnselen en de maatschappij als geheel geschapen en bevestigd worden op basis van de machtsverhoudingen in het parlement. Het gaat niet om kleine zaken, maar om zaken die van ‘algemeen belang’ (en dus speciaal) zijn en het vestigt de aandacht op specifieke relaties en fenomenen. Tegelijkertijd worden andere probleemdefinities naar de achtergrond geduwd en andere perspectieven onzichtbaar gemaakt doordat ze als onhaalbaar, onrealistisch of onwenselijk benoemd worden. Hierbij speelt ook de vooronderstelling dat het parlement de plaats is waar we dit soort dingen doen. GroenLinks deed gisteren niet mee en dat kwam ze op kritiek te staan; immers het parlement is toch de plek om je geluid te laten horen en de plaats om beslissingen te nemen. Daar hoor je bij te zijn want het debat dient op een bepaalde plek en bepaalde manier gevoerd te worden want daar komen alle stemmen in de samenleving aan bod; we hebben ze immers zelf gekozen. Althans daar dienen we in te geloven en het debatritueel van de Tweede Kamer draagt daar aan bij.

Het mobiliseren van racisme
Gisteravond was het de PVV die zich op de kansel zette als moedige strijder tegen criminaliteit en overlast van Marokkaans-Nederlandse jongeren. Volgens de PVV is het geweld van Marokkaans-Nederlandse jongeren cultureel bepaald en speelt ook de islam een belangrijke rol. De term ‘Marokkanendebat’ waarmee alle Marokkaanse Nederlanders vanaf 0 jaar onder een noemer worden geschaard, vloeit voor de PVV logisch voort uit de vooronderstellingen. Het leggen van een dergelijke relatie kan zonder meer racistisch worden genoemd. En in deze tijd lijkt het goed om nog eens te vermelden dat het leggen van een dergelijke racistische relatie onzin en onethisch is. Het is onzin want er is geen enkele causale relatie vast te stellen tussen cultuur en religie enerzijds en criminaliteit anderzijds en het lijkt er ook vanuit te gaan dat geweld door Marokkaanse Nederlanders moreel verwerpelijker zou zijn dan geweld door anderen. Het is onethisch omdat taal geen neutrale handeling is, maar altijd samenvalt met de politiek-culturele en historische contexten. Zeker in combinatie met de vechttaal van de PVV is het mobiliseren van racistische vooroordelen zeer gevaarlijk.

Zoals gesteld kunnen we de Tweede Kamer zien als theater waarin een ritueel wordt uitgevoerd. Rituelen kennen slechts zelden één speler, maar kenmerken zich door meerdere spelers die gezamenlijk het ritueel en het bijbehorende effect realiseren. Met andere woorden de rol die de PVV op zich neemt, kan alleen maar gespeeld worden door medewerking van anderen. En dat gebeurde volop. Allereerst doordat de term ‘Marokkanendebat’ op de officiële agenda van de Tweede Kamer stond; de openingszet van dit drama. In de eerste termijn van het debat kwamen diverse partijen aan bod die reageerden op de PVV en bijvoorbeeld het gebruik van de term ‘Marokkanendebat’ aan de orde stelden. Een makkie voor de PVV die zich graag opstelt als moedige bestrijder van geweld en intolerantie door islam en migranten temidden van linkse lafaards. Dat is de rol die de PVV wil spelen en de woordvoerder kon bij vrijwel iedere spreker hetzelfde trucje toepassen om die rol van held kracht bij te zetten.

Waar de meeste sprekers namelijk wezen op de verwerpelijkheid van de PVV-termen stelde men ook dat men moest benoemen dat er problemen waren. Men was vooral bezig om te laten zien dat ze niet laf links waren, maar juist al lang hadden gewezen op de problemen met Marokkaanse Nederlanders. Het is aardig om te zeggen dat er ook talloze Marokkaanse Nederlanders zijn die het goed doen, maar dat is alleen betekenisvol als je daadwerkelijk vindt dat een groep het niet goed doet en dat er een probleem is met integratie, cultuur en religie of dat doet binnen een context waarin er racistische relaties gelegd worden tussen cultuur en criminaliteit. Daarmee de relatie die de PVV legt tussen cultuur en criminaliteit in feite niet alleen onbesproken latend maar zelfs versterkend.

De regels van het spel

De overige partijen begaven zich zo in een spel waarvan de regels zijn opgesteld door de PVV zouden we kunnen stellen. De woordvoerder van de PVV wees telkens op uitspraken van de andere partijen die de indruk moesten wekken dat zij maar een politiek-correct verhaaltje aan het afsteken waren. Bij de PvdA wees men op de uitspraken van Samson over de overlast van Marokkaans-Nederlandse jongeren, bij de SP op de nota Gastarbeid en Kapitaal uit de jaren ’80, bij D66 op de uitspraken naar aanleiding van geweld tegen homo’s. Hun harde taal in die uitspraken was inderdaad vervangen door een meer genuanceerd racisme. In alle gevallen zorgt dit ervoor dat migranten een uitzonderingspositie krijgen. Waar minister Asscher stelde dat we mensen als individuen moeten aanspreken, zit hij toch echt in een debat over Marokkaanse Nederlanders als groep, wil hij toch echt etnische registratie en wil hij toch echt dat migranten Nederlandse normen en waarden verinnerlijken; iets wat hij niet oplegt aan autochtonen. Het racististische drama reproduceert zo de uitzonderingspositie van Marokkaanse Nederlanders.

Nu zou het zo kunnen zijn dat de partijen deels de probleemperspectieven van de PVV overnemen om de PVV de wind uit de zeilen te nemen. Dat zal zeker een rol spelen, maar er is nog wel iets anders aan de hand. De nadruk op de relatie tussen cultuur, integratie en criminaliteit is niet iets van Fortuyn en later. Al in de jaren negentig hebben mainstream politieke partijen die relatie naar voren gebracht en ook toen was er al veel discussie over en onderzoek naar etnische groepen en criminaliteit. Het is ook niet de PVV die de term kutmarokkanen heeft verzonnen en zij zijn ook niet degenen die met het inburgeringsbeleid op de proppen zijn gekomen. Waar de PVV etnische registratie wil, was dit in feite al veel eerder ingevoerd. We zouden derhalve ook kunnen stellen dat Fortuyn en later de PVV het product zijn van het mainstream worden van racisme onder het masker van cultuur en integratie. Daarmee hebben alle mainstream partijen het podium en de bijbehorende spelregels geschapen voor het racisme van de PVV en speelden zij gisteren hun eigen rol in dit bedrijf dat geschreven is door de PVV.

Publieke tribune van het racisme drama

Vervreemding
Wat het racistendebat van gisteren niet deed was een bespreking van reële problemen in de samenleving. Het ging niet over de marginalisering, de gevolgen van de jarenlange vernederende debatten over Marokkaanse Nederlanders op hun betrokkenheid met en identificatie met de Nederlandse samenleving.  Niemand die erop wees dat mensen met een buitenlands uiterlijk (wat dat ook moge zijn) eerder in het vizier van de politiek komen. En ook niemand die ook maar één woord vuil maakte over het slachtoffer van het voetbalgeweld; toch de aanleiding voor dit hele drama. Een duidelijker beeld dat het Nederlandse parlement niet iedereen vertegenwoordigd was ook goed te zien gisteren: de politieke elite debatterend over Marokkaanse Nederlanders. Degenen die het op de tribune het debat volgden, over wie het spel ging maar er niet aan deelnamen: Marokkaanse Nederlanders (in tegenstelling tot GroenLinks die zichzelf vrijwillig buitensloot – mijns inziens terecht overigens).

Uiteindelijk hebben alle partijen er dus simpelweg mede aan bijdragen dat de PVV haar racistische boodschap kan vormen, dat het een voedingsbodem heeft en dat het ten tonele gebracht kan worden. Nu gingen de Marokkaanse Nederlanders op de bezoekerstribune nog kijken en velen volgden het via politiek24. Anderen voelden zich totaal niet aangesproken; in beide gevallen kwamen vooral drie indrukken naar boven: vernedering, vervreemding en afkeer. Gefeliciteerd Tweede Kamer, u heeft gisteren bevestigd dat Marokkaanse Nederlanders niets, maar dan ook niets, constructiefs te verwachten hebben van uw politieke en democratische spel.

3 comments.

Blogtournee Arabieren kijken: Oriëntalisme en gewone mensen

Posted on March 24th, 2013 by martijn.
Categories: anthropology, Arts & culture, Headline, islamophobia, Multiculti Issues, Society & Politics in the Middle East.

Inleiding: Hassnae Bouazza en orientalisme

Eén van de meest voorkomende fenomenen in dit land en andere Europese landen is orientalisme. Toch wordt er maar zelden over gesproken. Eén van de weinigen die dit recent op televisie deed was Hassnae Bouazza bij Pauw en Witteman, nadat journalist Bart Schut Marokkanen in Nederland verweet een ‘racismeprobleem’ te hebben; iets wat hij wist omdat ze dat in Marokko ook hebben. Bouazza stelde de racistische denktrant van dat artikel aan de kaak in een debatje bij Pauw en Witteman en stelde onder meer dat Bart Schut zich in zijn verdediging op orientalistische beelden beriep (vanaf 5.35):

Nu zal niemand ontkennen dat iedere vorm van samenleven eigen in- en uitsluitingsmechanismen kent en dat daar racisme een fundamentele rol bij speelt. Zo ook als het gaat om ideeën over één van de meest tot de verbeelding sprekende regio’s in de wereld: het Midden-Oosten. In populair taalgebruik bestaat een sterk beeld van wat voor mensen daar leven: islamitisch, onderdrukte maar ook verleidelijke vrouwen, zand, achtergebleven, corrupt, ondemocratisch, gewelddadig, irrationeel, mysterieus, statisch en intolerant zijn maar een paar van de termen die velen meteen te binnen schieten. Dat deze blik op het Midden-Oosten generaliserend, onjuist en onethisch is, zal voor velen vanzelfsprekend zijn, maar toch doen we het vaak. Soms bewust, soms onbewust.

Eén van de belangrijkste intellectuelen van de 20^e eeuw, Edward Said, was één van de eersten die een dergelijke blik aan de kaak stelde in zijn beroemde boek Orientalism uit 1977. Said betoogt hier dat er een patroon zit in de wijze waarop het Westen zich een beeld vormt van het Oosten. In deze kijk op het Midden-Oosten wordt het Oosten tot object gereduceerd en meer precies een object dat achterlijk is en door het Westen geholpen moet worden, in bedwang moet worden gehouden en bevrijd moet worden. Een beeld dat, zo laat Said zien, nauw samenhangt met kolonialisme en imperialisme en ideeën over de superiorieit van het Westen.

Om orientalisme te kunnen zien en uiteen te kunnen rafelen, moet je natuurlijk wel weten hoe het er daarginder daadwerkelijk aan toe gaat. Eén van de manieren om dit te doen, is te kijken naar het alledaagse leven van mensen en op welke wijze bijvoorbeeld kleding, seksualiteit, populaire cultuur, moraal en religie een rol spelen. Eerder deed Joris Luyendijk dit voor wat betreft cultuur en politiek in zijn boek Het zijn net mensen en de meest recente aanwinst in dit ‘genre’ is ‘Arabieren Kijken’ waarin Hassnae Bouazza de lezer meeneemt op een soms ontroerende, soms hilarische en vaak verbazingwekkende tour door het Midden-Oosten. ‘Arabieren kijken’ is daarbij een mooie titel die niet alleen verwijst naar wat Arabieren zoal op televisie kijken, maar ook naar onze blik op Arabieren.

De analyse van cultuur na televisie

Said heeft de nodige kritiek gekregen op zijn stelling. Hij baseert zijn argumenten voornamelijk op Frankrijk en Engeland, met hun lange koloniale geschiedenis, en negeert bijvoorbeeld de Duitse invloed op de orientalistiek. En waar hij aandacht vraagt voor de diversiteit en complexiteit van het Oosten, behandelt hij het Westen als min of meer homogeen. Zijn argumenten zijn wel de opmaat geweest voor een kritische reflectie onder onderzoekers over hun werk over het Oosten en in die reflectie is Said’s stelling ook voortdurend verfijnd. Onze blik op het Midden-Oosten heeft dan ook niet alleen te maken met kolonialisme, maar ook met de opkomst van natie-staten en nationalisme, veranderingen in de universitaire werelden en de opkomst van allerlei media zoals kranten, radio, televisie en internet.

Bouazza kiest voor een heel specifieke manier om een portret te maken van de Arabische wereld: wat verschijnt er zoal op televisie? Ik heb recensenten gezien die zich afvragen wat daar de waarde van is, maar volgens mij is het een voltreffer. In de laatste 50-60 jaar zijn het juist technologische ontwikkelingen geweest die het onderscheid tussen het Oosten en het Westen onder druk zetten. In een beroemd essay The Interpretation of Culture(s) After Television stelde antropologe Lila Abu-Lughod dat de alomtegenwoordigheid van televisie in het dagelijks leven van mensen dit medium bij uitstek geschikt maakt voor een rijke etnografie van dat dagelijks leven. In dat essay beschrijft Abu-Lughod hoe vrouwen zich identificeren met de beslommeringen die in tal van tv-programma’s zoals soaps te zien zijn en zich tegelijkertijd ook realiseren dat die soaps gaan over een andere wereld dan die van hen. Zoals Hassnae Bouazza heel goed laat zien, doorbreekt televisie grenzen, schept het nieuwe grenzen en bevestigt het oude en nieuwe grenzen. Televisie zorgt ervoor dat nieuwe repertoires, debatten en praktijken het dagelijks leven van mensen binnenkomen die aanvankelijk ver van hun bed waren: Cairo, Alexandrië, Hollywood, Mumbai en Tokio. Daarbij wordt televisie op de ene plaats geproduceerd en op diverse andere plekken geconsumeerd op diverse manieren. Cultuur, en meer in het bijzonder noties als ‘Westerse’ of ‘Oosterse’ cultuur zijn dan niet  langer relevant als verklaring voor het gedrag van mensen, maar zijn juist fenomenen die verklaard moeten worden.

Seksualiteit

Een belangrijk thema in het boek van Hassnae is seksualiteit. Seksualiteit speelt een belangrijke rol in oriëntalistische beeldvorming over het Midden-Oosten en islam. In zijn werk Desiring Arabs laat wetenschapper Joseph Massad, een student van Edward Said, zien hoe opvattingen over homoseksualiteit onder Arabische auteurs veranderd zijn. Tot zo rond 1800 kende de Arabisch-islamitische wereld geen eenduidige indeling in homoseksualiteit en heteroseksualiteit: de poëzie kent tal van loftuitingen over liefde tussen mannen en het werd zowel oogluikend toegelaten als streng bestraft. Massad toont aan dat deze vage grenzen veranderden door de invloed van, toen, nieuwe en Westerse noties over seksuele identiteit en normaliteit. Deze waren onder andere gebaseerd op een medische en psychologische notie van homo- en heteroseksualiteit. Volgens Massad is hier sprake van seksueel kolonialisme doordat Arabieren deze noties zo goed als geheel hebben over genomen. Het gevolg daarvan is, althans volgens Massad, dat het stimuleren van rechten van homo’s ertoe heeft geleid dat voorheen getolereerde seksuele levensstijlen nu worden verbonden met imperialisme, decadentie en verloedering. Dat lijkt tegenstrijdig met zijn idee dat Arabieren die nieuwe noties over homoseksualiteit juist vrijwillig hebben overgenomen. In een bespreking van Massads werk, toont Michiel Leezenberg zich hier heel kritisch over:

Toch is Massads analyse in laatste instantie te eenzijdig: hij stelt namelijk Arabieren teveel voor als de passieve partner in het contact met westerlingen, en reproduceert daarmee zelf de oriëntalistische mythe dat de niet-westerse wereld na eeuwen van culturele sluimer en stagnatie werd gewekt door het Westen. De mythe dat de geschiedenis van de moderniserende Arabische wereld slechts bestaat uit een reeks reacties op westerse ideeën en ontwikkelingen gaat echter voorbij aan de interne dynamiek van die Arabische wereld. Centraal daarin staat de vorming van moderne natiestaten, die hun bevolking omvormden tot moderne burgers met een eenduidig gedefinieerde en strikt gereguleerde nationale, religieuze, en seksuele identiteit. Dit kwam pas na WO II goed op gang: in Marokko bestond tot in de jaren zestig een verregaande tolerantie van homoseksuele contacten. Reve en de Beat Generation konden daarover meepraten.

Hassnae laat niet alleen de verdeeldheid onder mensen in het Midden-Oosten over homoseksualiteit zien en hoe homoseksualiteit onderdeel is van de samenlevingen en toch weer niet, maar ook hoe Arabieren zelf bijdragen aan het courant worden van een moderne constructie van homoseksualiteit. Juist doordat religieuze voorlieden zich voortdurend daar tegen keren krijgt een dergelijke constructie een vanzelfsprekendheid en raakt het nauw verbonden met gesloten noties van nationale en religieuze identiteit.

Stereotypen

In haar boek stelt Hassnae het volgende:

Arabier en en moslims leer je kennen door plaats te nemen op hun bank en aan hun keukentafel. Niet via boeken of artikelen die de regio en de mensen als een monolithisch blok beschrijven en die je in je comfortabele oordelen bevestigen. De  realiteit is altijd gelaagder en complexer . Ook de Arabische.

We kunnen zonder meer stellen dat Hassnae, mede ook door een  mooie, scherpe en af en toe ontroerende schrijfstijl, erin slaagt om die complexiteit en gelaagdheid te laten zien. Juist doordat ze focust op het alledaagse en op haar eigen ervaringen. Toch wist Volkskrant journalist Muller in een bespreking het volgende te melden over het idee dat mensen doen wat ze zelf willen:

 Zou het? Vrijwel haar hele boek wijst onbedoeld anders uit.

Hoe vrijgevochten en zelfstandig je ook denkt te zijn, de traditie is onbarmhartig. Ook voor de vrijgevochten schrijfster. Dat blijkt uit het roerende verhaal over de dood en begrafenis van haar vader. Als hij op zijn verzoek in Marokko wordt begraven, mag zij er niet bij zijn. Ze is immers vrouw. Bouazza is eerst radeloos en dan woedend. Al snel merkt ze echter dat de meeste vrouwen haar verontwaardiging niet delen en die traditie als iets vanzelfsprekends zien. ‘Ik projecteerde mijn eigen ongenoegen op alle moslimvrouwen.’ Misschien geldt die projectie wel de hele Arabische wereld.

Nu zou je kunnen stellen ‘dan heb je het dus gewoon niet begrepen’. En dat denk ik ook, maar ik vrees dat dat onbegrip vele mensen geldt. Achter dit onbegrip zit een oriëntalistische oppositie tussen vrijheid en traditie. Wij, in het Westen, hebben onze tradities achter ons gelaten en daar tegenover staat het Midden-Oosten dat nog steeds tradities heeft en waar mensen dus onvrij zijn. Opnieuw een schijnstelling die we ook vaak tegenkomen als het gaat om religie. Er zit echter een wereld aan nuances tussen absolute vrijheid (die niet bestaat)  en absolute dwang. Mensen kunnen zich conformeren, proberen tradities zich eigen te maken, enzovoorts. En omdat ze dat doen onder wisselende omstandigheden is het resultaat overal anders. Daarbij is het goed mogelijk om vrij te zijn door je te onderwerpen aan wat je ziet als traditie. Vergelijk het met een topsporter die zich zich jarenlang in het zweet werkt met rigide trainingsschema’s met maar één doel: goud. Hij of zij kiest er zelf voor omdat het doel telt en als het lukt is de zelfverwezenlijking compleet.

Maar hier zit een nog wat ander dilemma dat niet alleen typisch is voor het soort boeken als Arabieren Kijken, maar ook voor onderzoekers die zich met islam en het Midden-Oosten bezighouden. In het artikel The Humanity Game: Art, Islam, and the War on Terror, stelt antropologe Jessica Winegar dat bepaalde culturele evenementen,  die bedoeld zijn om stereotypen over islam en het Midden-Oosten te ontkrachten, uiteindelijk helemaal niet zo ver verwijderd zijn van de retoriek en negatieve stereotypen van de clash of civilizations. Dat geldt ook voor Hassnae’s boek. Uiteindelijk zijn de thema’s die ze behandelt precies die thema’s die in het publieke debat teren op het dramatisch uitvergroten van kleine verschillen en gebeurtenissen. Dat betekent dat, onbedoeld, juist die thema’s nog eens stollen tot zogenaamde belangrijke kenmerken van ‘het’ Midden-Oosten en ‘de’ Arabieren. Tevens laat ook Hassnae’s boek een specifiek beeld van de menselijkheid zien: moslims zijn gewone mensen die van vrijheid houden, die te maken hebben met tradities en religie en zich er tegelijkertijd wel en niet aan houden, maar er zijn ook ‘zeloten’. Alsof de laatste categorie op de een of andere manier uitgesloten is van ons idee van (mede-)menselijkheid. Ze laat wel, terecht, de intolerante oppositie van salafisten tegen kunst en literatuur zien, maar heeft weinig oog voor de kunstvormen van salafisten zelf. Natuurlijk, velen zullen dat geen kunst noemen, maar dat laat vooral zien dat de definitie van kunst deels bepaald wordt door politieke oordelen. Wat haar voorkeur heeft, moge duidelijk zijn. En ook dat van vele lezers volgens wie de ogen geopend zijn en volgens wie eindelijk iemand een genuanceerd beeld laat zien van het Midden-Oosten.

De vraag is dan opnieuw, en tot haar verdienste stelt Hassnae die vraag ook voortdurend, projecteren we hier niet onze eigen voorkeuren voor een gewenste wereld op het Midden-Oosten en op dit boek? En laten we ons niet teveel leiden door onze eigen voorkeuren van mede-medemenselijkheid? Ik schrijf met nadruk ‘we’ omdat dit net zo goed geldt voor wetenschappers die in meer toegankelijk en in wetenschappelijk werk zich bezighouden met het ‘ontkrachten’ van stereotypen. Bereiken we eigenlijk wel ons doel? En meer nog, doen we het eigenlijk wel ooit goed? Nee dus, maar het is wel goed om kritisch daarover te reflecteren en de dilemma’s te laten zien. Hier zit dan wel weer de waarde van het persoonlijke verhaal van Hassnae; ze laat namelijk helder zien waar ze staat. Het mooie van Hassnae’s boek is dan ook dat het prikkelt tot nadenken juist door de afwisseling van persoonlijke verhalen en haar inkijkjes  in media, seksualiteit, kunst en cultuur.

Geschreven in het kader van de Blogtour Arabieren kijken. Gisteren bij Boekenbijlage. Morgen bij Carolien Geurtsen.

8 comments.

Verontwaardiging & Verantwoordelijkheid: Yunus, pleegzorg en Turkse Nederlanders

Posted on March 17th, 2013 by martijn.
Categories: Activism, Multiculti Issues.

De afgelopen week was er veel commotie in Turkije en Nederland over jeugdzorg en pleegzorg in Nederland. Op zich niks nieuws, maar nu kwam op de Turkse zender ATV een Turks-Nederlandse vrouw, Nurgül Azero?lu, in beeld wier kind door jeugdzorg was geplaatst in een lesbisch gezin. Deze vrouw, wat haar falen ook mag zijn, was begrijpelijk boos en verdrietig over die uithuisplaatsing en haar verhaal werd gebruikt door tal van politici, opinieleiders en entrepeneurs om de noodklok te luiden over jeugdzorg, de rechten van de ouders, de inmenging van Turkije, homohaat en de Turks-Nederlandse gemeenschappenp. De demonstratie die was aangekondigd voor komende week, als ook Turkse premier Erdogan op bezoek komt, is inmiddels afgelast. (Of toch weer niet?) Gisteravond al verspreiden PvdA leden Tunuhan Kuzu en Selçuk Öztürk een oproep op facebook, die hieronder volledig, en met toestemming, is overgenomen.

Tekst Oproep:
Stop de verontwaardiging, neem verantwoordelijkheid

Enorme commotie in de Turks-Nederlandse gemeenschap over jeugdzorg en pleegzorg in Nederland. Veroorzaakt door een serie aan eenzijdige reportages op de Turkse zender ATV. Opgeschud door uitspraken van politici. Bemoeilijkt doordat bemoeienis in binnenlandse aangelegenheden aan de orde wordt gesteld. Onder spanning gezet vanwege een bezoek van de Turkse premier aan Nederland. Opgepakt door Nederlandse media. Versneld door social media. Oplopende emoties. Afnemend ratio. Verminderd relativeringsvermogen. Helaas zijn dit de kenmerken van de heftige discussie over jeugdzorg en pleegzorg in Nederland. Wie heeft het over de inhoud?

Ik ben de laatste die beweert dat het systeem volmaakt is. Niet voor niets loopt er al jarenlang een discussie over de decentralisatie van de jeugdzorg om de zorg dichterbij de mensen te brengen. Het belangrijkste uitgangspunt van het systeem is echter wel dat het belang van het kind voorop moet staan. Een veilige omgeving om tot bloei te kunnen komen en uit te kunnen groeien tot volwaardig burger. Spijtig genoeg lukt dat niet bij alle ouders waardoor ingrijpen noodzakelijk is. In het belang van het kind. In het belang van de toekomst van het kind. Gelukkig is Nederland een rechtstaat waar je altijd naar de rechter kan stappen en een oordeel van een onafhankelijke rechtbank kan vragen als je het niet eens bent met een beslissing.

De beelden die ik heb gezien raken mij diep en zijn hartverscheurend. Een kind is het meest dierbare van een ouder. Die beelden gaven mij dan ook aanleiding om mij goed in de zaak te verdiepen en een rondje te bellen. Ik hoorde het verhaal van een kind die een jaar lang niet of veels te laat naar school werd gebracht. Onverzorgd en ondervoed. Is dat in het belang van het kind? De school heeft lang genoeg geprobeerd om afspraken te maken met de ouders. Dat leverde geen resultaat op waarna de school dat heeft gemeld bij Bureau Jeugdzorg. Het resulteerde uiteindelijk in een uithuisplaatsing en plaatsing bij een pleeggezin.

Dat neemt niet weg dat er altijd eerst een poging moet worden gedaan om het kind te plaatsen in de naaste omgeving. Pas als dat niet lukt komt plaatsing in een residentiële inrichting of een pleeggezin aan de orde. En de procedures daarvoor zijn zorgvuldig, selectiecriteria streng en wordt er gekeken naar een match tussen kind, biologische ouders en pleegouders. Ook dat is altijd voor verbetering vatbaar. Zo heeft onze woordvoerder Jeugdzorg Loes Ypma van de PvdA samen met de ChristenUnie onlangs nog een motie ingediend die erop toeziet dat het succesvolle instrument van het netwerkberaad die ervoor zorgt dat er minder ondertoezichtstellingen en uithuisplaatsingen plaatsvinden zo snel mogelijk, uiterlijk 1 januari 2014 in werking gaat treden. Op deze manier kunnen mensen regie blijven houden op hun eigen leven.

Jeugdzorg Nederland gaf 1 positief punt aan naar aanleiding van de ontstane commotie. In een week tijd hadden zich 50 Turks-Nederlandse pleeggezinnen aangemeld. Ik verwacht dan ook dat Turkse Nederlanders die verontwaardigd reageren op deze berichtgeving, zich massaal gaan aanmelden bij Pleegzorg Nederland als pleeggezin. Ik voeg een linkje bij voor geïnteresseerden: https://www.pleegzorg.nl/. Want er bestaat een behoefte aan meer pleeggezinnen en ik geloof in de kracht van mensen. Tegelijkertijd moet er in de toekomst meer aandacht komen van Jeugdzorg Nederland voor de match tussen kind, biologische ouders en pleegouders. Want uiteindelijk is het de bedoeling dat het kind vroeg of laat terug gaat naar de biologische ouders. En dan moet het kind niet terechtkomen in een totaal vreemde omgeving. Maar als die match er simpelweg niet is dan pas moet er verder gekeken in het bestand van gezinnen die zich wel hebben aangemeld als pleeggezin.

Collega Loes Ypma is onze woordvoerder op het terrein van de Jeugdzorg. Ik voel me heel erg verbonden met het onderwerp en de ontstane commotie en discussie raakt me. Dit is een belangrijk onderwerp die we samen hier verder moeten bespreken. Met de betrokken overheidsinstanties, de verantwoordelijke bewindspersonen, de Turks-Nederlandse gemeenschap. Dat is een voortdurend proces en nooit af. In het belang van het kind, want het belang van het kind zal altijd centraal moeten blijven staan.

Tunahan Kuzu – Tweede Kamerlid Partij van de Arbeid
Selçuk Öztürk – Tweede Kamerlid Partij van de Arbeid

1 comment.

« Previous Page — Older » « Newer — Next Page »